Posts
అధ్యాయం - 2 - భాగం 36
గుడి గంటలు - నీలోన నన్నే నిలుపేవు నేడే ఏ శిల్పి కల్పనవో
ప్రతీ పురుషుడి విజయం వెనుక ఒక స్త్రీ వుంటుందంటారు. అలాగే, ప్రతీ కళాకారుడి వెనుక ఒక మనోజ్ఞ ఊహా సుందరి వుంటుంది. కావ్య నాయికా లక్షణ సమన్వితయైన ఆ ఊహా సుందరి కల్పించే బలీయమైన ప్రేరణతో కవి కవితలల్లుతాడు, చిత్రకారుడు చిత్రాలు గీస్తాడు, శిల్పి అత్యంత సుందర శిల్పాలను మలుస్తాడు. ప్రాచీన భారతీయ కావ్యాలలో, అలంకారశాస్త్రాలలో స్త్రీల స్వభావాలు ననుసరించి కొన్ని నాయికా లక్షణాలను ప్రతిపాదించి స్త్రీలను నాలుగు జాతులుగా విభజించారు.
అందము, మృదు స్వభావము, తెలివితేటలు, సౌశీల్యము, వినయ విధేయతలు గల స్త్రీలను పద్మిని జాతిగా; లలితకళలపట్ల పిపాస, చురుకైన బుద్ధి గలవారిని చిత్రిణి జాతిగా; దర్పం, అహంకారం, కోపావేశాలు గల స్త్రీలను శంఖిణి జాతిగా; అందవికారము, ఈర్ష్యా ద్వేషాలు, మందకొడితనం గల స్త్రీలను హస్తిని జాతి స్త్రీలుగా వర్ణించారు. పద్మినీ, చిత్రిణి జాతి స్త్రీల లక్షణాలు ఆదర్శంగా సంస్కృతాంధ్ర కవులు ఎన్నో కావ్యాలు వ్రాసారు, చిత్రకారులు, శిల్పులు కళాత్మకమైన చిత్రాలను, శిల్పాలను మలచి మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలకు వన్నెదెచ్చారు.
20 వ శతాబ్దంలో తెలుగు సాహిత్యం ఒక నూతన ప్రక్రియకు నాంది పలికింది. అదే భావకవిత్వం. ప్రాచీన ప్రబంధకావ్యాలలోని స్త్రీల బాహ్య అంగాంగ వర్ణనలకు భిన్నంగా ఆత్మ సౌందర్యానికి, అనుభూతులకు, ప్రకృతి సౌందర్యారాధనకు ప్రాముఖ్యతనిస్తూ రచనలు చేయడం ఆరంభమయింది. ఈ విధమైన ఆధునిక కవిత్వానికి రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు ఆద్యుడంటారు. ఈ భావకవితోద్యమం 'ఆంధ్ర షెల్లి' గా సుప్రసిద్ధుడైన దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారి రచనలతో మరింత ఉధృతమయింది. తదాదిగా ఆధునిక కవులెందరో తమ రచనలను భావకవిత్వపు ధోరణిలోనే కొనసాగించారు.
అలాంటి కొందరు ఆధునిక కవులను, ప్రాచీన ప్రబంధ కవులను, వారి రచనల్లోని ఊహాసుందరిలను స్ఫూర్తిగా తీసుకుని కవి దాశరథిగారు 'గుడిగంటలు' సినిమా కోసం ఒక మంచి పాటను వ్రాసారు. భావుకుడు, చిత్రకారుడు అయిన కథానాయకుడు తన మనోహరి రూపలావణ్యాలను
గుణగణాలను అభివర్ణించే క్రమంలో ఈ మనోజ్ఞగీతం సాగుతుంది. ఆ గీతమే ' నీలోనే నిన్నే నిలిపేవు నేడే...' అదే నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం.
ఘంటసాల:
హమ్మింగ్...
నీలోన నన్నే నిలిపేవు నేడే ఏ శిల్పి కల్పనవో!
ఏ కవి
భావనవో! నీలోన!
సుశీల:
హమ్మింగ్....
ఘం.
ఎల్లోరా
గుహలో పిల్ల వుంది నీలో
నండూరి వారి ఎంకి
వుంది నీలో
సు. హమ్మింగ్...
ఘం.
ఎల్లోరా గుహలో పిల్ల వుంది నీలో
నండూరి వారి ఎంకి వుంది నీలో
మా బాపిరాజు శశి
కళ వుందీ... ! నీలోన!
సు. హమ్మింగ్...
ఘం.
ఖయ్యాము
కొలిచే సాకీని నీవే
కవి కాళిదాసు
శకుంతల నీవే
సు. హమ్మింగ్ ...
ఘం.
ఖయ్యాము కొలిచే సాకీని నీవే
కవి కాళిదాసు శకుంతల నీవే
తొలి
ప్రేమదీపం వెలిగించినావే
తొలి పూలబాణం
వేసింది నీవే! నీలోన!
ఏ రకపు
కవితావాసనలెరుగని నాబోటి సామాన్య పాఠకుల అవగాహన కోసం ఈ పాటలోని కవితా నాయికల
గురించి ఓ రెండు మాటలు ...
కవి కాళిదాసు శకుంతల ... సుప్రసిద్ధ దర్శకనిర్మాత శాంతారాం 'స్త్రీ', కమలాకర కామేశ్వరరావు సినీమాల ద్వారా మనకు కొంత తెలిసిన కావ్య నాయిక 'శకుంతల'. క్రీస్తుశకం 4-5 శతాబ్దాలకు చెందిన సంస్కృత కవి కాళిదాసు వ్రాసిన 'అభిజ్ఞాన శాకుంతలం' ప్రబంధంలోని కథానాయిక. అపూర్వ సౌందర్యరాశి. ఒక మహారాజు మోహానికి, దురన్యాయానికి బలియై అష్టకష్టాలు పడిన ఒక అబల శకుంతల. సామాజిక అసమానత్వానికి ప్రతీక. కొంతవరకు గుడిగంటలు సినిమా కథానాయికకు కూడా వర్తిస్తుంది. ప్రేమించినవాడిని పెళ్ళి చేసుకోలేక మరో ధనవంతుడికి లోబడవలసిన నిస్సహాయ స్థితి.
కవి సామ్రాట్
విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి గేయకావ్యం 'కిన్నెరసాని'.
భద్రాచలం ప్రాంతాల్లో ప్రవహించే కిన్నెరసాని వాగు (ఉపనది) పుట్టుకను, గమనాన్ని, గోదావరి నదిలో
కలవడాన్ని ఒక మధుర ప్రేమగాధగా విశ్వనాథవారు రూపకల్పన చేశారు.
నండూరి సుబ్బారావు గారి 'ఎంకి పాటలు' ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక గొప్ప సంచలనం. విశాఖ జిల్లా మాండలిక పదాలతో సాగే జానపద గేయ సంపుటి. నండూరివారి ఎంకి ఒక అమాయక పల్లె పడుచు. జానపద సౌందర్యానికి ప్రతీక. నాయుడు బావతో ఆమె ధర్మబద్ధమైన ప్రణయ కలాపాలు, ఊసులు, బాసలు తెలుగునాట బహుళ ప్రచారం పొందాయి.
అడవి బాపిరాజు గారి శశికళ -- అడవి బాపిరాజుగారు ఆధునికాంధ్ర కవులలో ప్రముఖులు. గొప్ప చిత్రకారులు కూడా. వారి కవితా నాయికా శశికళ. బాపిరాజుగారి యావజ్జీవితము కళామయం చేయడానికి ఎంతగానో దోహదం చేసిన ఊహా సుందరి శశికళ.
ఉమర్ ఖయ్యాం సాకీ ... ఉమర్ ఖయ్యాం 11 వ శతాబ్దానికి చెందిన గొప్ప పర్షియన్ కవి, గణిత, ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు. చరిత్రకారుడు. ఆయన వ్రాసిన రుబాయిలు అనే కవితలు జగత్ప్రసిద్ది చెంది ప్రపంచ భాషలెన్నింటిలోనో అనువదించబడ్డాయి.
పర్షియన్ భాషలో 'సాకీ' అంటే మధువును
అందించే పరిచారిక/పరిచారకుడు. ఖయ్యాం కవిత్వంలోని సాకీ ఒక లౌకిక పాత్ర కాదు.
ఆధ్యాత్మిక దృక్పథంలో నుండి పరిశీలిస్తే సాకీ ఒక
సద్గురువు. జ్ఞానానందాన్ని ప్రసాదించే దైవీకశక్తి.
ఎల్లోర గుహలోని పిల్ల ... మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని అజంతా, ఎల్లోరా గుహాలయాలు ప్రాచీన భారతీయ సంస్కృతికి, శిల్పకళా చాతుర్యానికి ప్రతీకలు. ఇక్కడ మలచబడిన స్త్రీ మూర్తుల అపురూప సౌందర్యం పర్యాటకులను సమ్మోహనపరుస్తుంది. ఆధునిక శిల్ప కారులకు, కవుల వర్ణనలకు మార్గదర్శకం అజంతా, ఎల్లొరా గుహాలయాలలోని శిల్పాలే.
బ్లాక్ & వైట్ సినీమాల కాలంలో ఏదైనా ఒక పాట వ్రాయించి వరుస కట్టించే ముందు ఆ సినిమా డైరెక్టర్ లేదా అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ ఆ పాట సన్నివేశం యొక్క పూర్వాపరాలను, ఆ పాటను ఎలా షూట్ చేయాలనుకుంటున్నది, అంటే, ఇన్డోర్లోనా లేక ఔట్డోర్ లోనా వంటి విషయాలను పాట వ్రాసే కవిగారికి, సంగీత దర్శకుడికి వివరించి చెప్పేవారు. వాటి ఆధారంగా దృశ్యాలను ఊహించుకుని పాటను వ్రాయడం, వాటికి వరసలు కూర్చడం జరిగేది. దర్శకుడి ఊహలకు, ఆలోచనలకు అనుకూలంగా పాట సాహిత్యం, సంగీతం సమకూర్చేవారు.
నేటి మన సజీవరాగం ట్యూన్ చూస్తే ఆ పద్ధతిలోనే జరిగిందనిపిస్తుంది. ఘంటసాల మాస్టారు 'నీలోన నిన్నే నిలిపేవు నేడే' పాటను హిందుస్థానీ పహడి రాగ ఛాయలలో చేశారు. పహడి బిలావల్ థాట్ కు జన్యరాగం. ఆరోహణలో ఐదు స్వరాలు, అవరోహణలో ఏడు స్వరాలు కలిగిన ఔడవ-సంపూర్ణ రాగం. లలిత శృంగార, శాంత రసాలను పోషించడానికి అనువైన రాగం. పహడి రాగ మూలాలు ఉత్తర భారతదేశ పర్వత ప్రాంత జనపదాలకు చెందినవని ప్రతీతి. తుమ్రీ, దాద్రా, భజన్స్ వంటి లలిత శాస్త్రీయ సంగీత గానంలో ఈ రాగం ఎక్కువ గా వినిపిస్తుంది. బహుళ ప్రచారం పొందిన ఎన్నో హిందీ సినీమా పాటలు ఈ పహడి రాగంలో చేయడం జరిగింది.
గుడిగంటలు సినిమాలో ఈ పాట చిత్రీకరణ అంతా ప్రశాంతమైన కొండ ప్రాంతాల్లో, సుందర ఉద్యానవనాలలో జరిపారు. ఘంటసాలగారు ఈ పాటను ఎంతో భావుకతతో శృంగార రసోద్దీపనకు దోహదం చేస్తూ మృదుమధురంగా ఆలపించారు. పాట ప్రారంభంలో గిటార్ మీద ఒక స్ట్రోక్ ఇచ్చిన తర్వాత చిన్న హమ్మింగ్ దానిమీద సితార్ ఝూలా. గిటార్, సితార్, మేండొలిన్, పియోనా, డబుల్ బేస్ ల వ్యాపించి తర్వాత పాట పల్లవి ప్రారంభం. చరణాలు మధ్య ఈ వాద్యాల తోపాటు వయొలిన్స్, ఫ్లూట్, క్లారినెట్, తబలా, డోలక్, కబాష్ ల కాంబినేషన్ తో బిజిఎమ్స్, సుశీలగారి సుమధుర మైన హమ్మింగ్స్, ఘంటసాలగారి భావస్ఫోరక గాత్రం,
కథానాయకుడు ఎన్.టి.ఆర్.గారి హుందాయైన నటన, కథానాయిక కృష్ణకుమారిగారి లాస్యం 'నీలోన నిన్నే నిలిపేవు నేడే...' పాట శ్రోతలు హృదయాల్లో కలకాలం నిలిచిపోయేందుకు దోహదం చేశాయి.
ఇదే సన్నివేశానికి తమిళ మాతృక అయిన 'ఆలయమణి' లోని పాటను విశ్వనాథన్-రామమూర్తి మాయామాళవగౌళ రాగంలో చేశారు. తెలుగులో పహడి రాగం స్వరాలు, తమిళంలో మాయామాళవగౌళ -- ఈ రెండు ఒకదానితో మరొకటి ఏ విధమైన సంబంధం లేని రాగాలు. ఎవరి స్టైల్ లో వారు ఈ పాటను కంపోజ్ చేశారు.
ఘంటసాలగారి సంగీతం దర్శకత్వంలో గుడిగంటలు సినిమాలోని ఏడు పాటలను ఆత్రేయ, దాశరథి, సినారె, అనిశెట్టి, ఆరుద్ర, నార్ల చిరంజీవి వ్రాయగా ఘంటసాల, సుశీల, పి.బి.శ్రీనివాస్, ఎస్.జానకి ఆలపించారు. కథాసంవిధానానికి దోహదం చేసేవిధంగా సంగీతం అమరినందున 'గుడిగంటలు'లోని పాటలు ఇంకా ప్రజల మనస్సుల్లో నిలిచే వున్నాయి.
నిర్మాతలు సుందర్ లాల్, డూండీ గార్ల సంస్థ ఆచారం ప్రకారం ఘంటసాల గారి స్వతంత్ర గీతాలు రెండే... ఒకటి 'నీలోనే నిన్నే; మరొకటి 'ఎవరికి వారౌ స్వార్ధంలో' పాటలు. మిగిలిన ఐదు... నాలుగు తమిళ మాతృకనుండి, ఒకటి పాత హిందీ సినిమా నుండి తీసుకున్న పాటలు. ఈ సినిమా లోని చాలా పాటల రికార్డింగ్ కు, సినిమా రీరికార్డింగ్ కు నేను కూడా వెళ్ళేను.
వి.మధుసూదన
రావుగారి డైరెక్షన్ లో ఎన్.టి.ఆర్., జగ్గయ్య, కృష్ణకుమారి, వాసంతి, రేలంగి, గిరిజ, నాగయ్య, కె.వి.శర్మ, రమణారెడ్డి, మొదలగువారు నటించిన 'గుడిగంటలు' చిత్రానికి తమిళ
మాతృక శివాజీ గణేశన్, బి సరోజాదేవి నటించిన 'ఆలయమణి'. ఈ సినిమా తెలుగు
తర్వాత హిందీ, మలయాళ భాషల్లో కూడా
నిర్మింపబడి నిర్మాతలకు ఆర్ధికంగా మంచి లాభాలను ఆర్జించి పెట్టింది.
మంచి చెడు రెండు రకాల ప్రవృత్తులతో, మానసిక సంఘర్షణలతో ద్వైందీ భావాలు కలిగిన కధానాయకుడు ఎన్టీఆర్ లో సహృదయుడైన హీరోను, కర్కశుడు, శాడిస్ట్ అయిన విలన్ ను ఈ గుడిగంటలు లో చూడవచ్చును. ఈ పాత్రలో ఎన్.టి.ఆర్. పరిపూర్ణంగా జీవించి సినిమా విజయానికి మూలస్థంభంగా నిలిచారు. ఈ సినిమా ఆర్థిక విజయాన్ని సాధించడంతో పాటు 1964 లో ఉత్తమ తృతీయ చిత్రంగా రాష్ట్రప్రభుత్వ నంది అవార్డు ను కూడా గెలుచుకుంది.
'నీలోనే నన్నే నిలిపేవు నేడే...' పాటను నేనెప్పుడు మర్చిపోలేను. కారణం ...
బొబ్బిలి కాలేజీలో చదువుతున్నప్పుడు ఒక ఏన్యువల్ డే సెలబ్రేషన్స్ లో పాట పాడమని బలవంతపెట్టగా నేను పాడిన ఈ పాటకు అందరూ బలంగానే చప్పట్లు కొట్టారు. పాట బాగా పాడానని కాదు... తలత్ మహమ్మద్ లా వణుకు గొంతుకతో పాటంతా చదివినందుకు. అదే రెండవసారి బహిరంగంగా పాట పాడడం. ఆ తర్వాత మళ్ళీ ఇంతవరకూ పాటలు పాడే సాహసం చేయనే లేదు... మీ మీదొట్టు.
వచ్చే వారం మరో ఘంటసాల సజీవరాగంతో మరల కలుద్దాము.
ప్రణవ స్వరాట్
