ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 39 - పేరైనా అడుగలేదు ఊరైనా అడుగలేదు

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!"

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 39

వారసత్వం – పేరైనా అడుగలేదు ఊరైనా అడుగలేదు

ప్రక్కనున్న పార్క్ లోకి నడక వ్యాయామానికి వెళ్ళబోతూ అలవాటు ప్రకారం కిటికీలోంచి పార్క్ వేపు చూశాను. వాకింగ్, జాగింగ్ చేయడానికి వచ్చే ఆడ,మగా, చిన్న, పెద్దలతో పార్క్ కోలాహలంగా వుంది. నా కళ్ళకు ఆశించినది కనపడలేదు. బొగడచెట్టు క్రింది సిమెంట్ బెంచ్ ఖాళీగా వుంది. ఊమ్.... రెండుజెళ్ళ సీత (అసలు పేరు తెలియదు) ఈవేళ కూడా రాలేదన్న మాట. ఆ అమ్మాయి గురించే ఆలోచిస్తూ పార్క్ లోకి ప్రవేశించి మెల్లగా నడవడం ప్రారంభించాను. ఆ అమ్మాయి ఎవరో, ఎక్కడ వుంటుందో తెలియదు. ఇంతవరకు ఒక్కమాట కూడా మాట్లాడింది లేదు, పరస్పరం కళ్ళతో పలకరించుకోవడం తప్ప. అశోకవనంలో సీతలా ఎప్పుడూ  ఏవో ఆలోచనలతో దిగాలుగా వుండే  ఆమెకు బయటకు చెప్పుకోలేని  సమస్యలేమున్నాయో. కంటికెదురుగా కనిపిస్తున్నంత కాలం ఒక్కసారి కూడా పలకరించని తనకు ఇప్పుడు ఆ పిల్ల వరుసగా మూడురోజులు కనపడకపోయే సరికి ఈ తహతహ ఎందుకో అర్ధం కావడంలేదు. ఏదైనా ప్రమాదం కలిగివుంటుందా?

ఆ అమ్మాయి ఆలోచనలతో నా మనసంతా గందరగోళమయింది. పార్క్  లో చూసిన మొదటి రోజుల్లోనే ఆ పిల్ల మంచిచెడ్డలు విచారించి ఊరు, పేరు తెలుసుకుని వుండాల్సింది, అహం అడ్డొచ్చి, తనే మాట్లాడుతుందిలే అని ఉపేక్ష చేశాను.  పొరపాటు చేశాను. అపరిచితుల మౌన స్నేహంలోని తీవ్రత ఇప్పుడే అర్ధమౌతోంది. పరాయి మనుషుల గురించిన ఆలోచనలు వారు కనిపించనప్పుడే మనసును కల్లోలపరుస్తాయి.

ఓ వారం రోజులు ఇలాంటి దుర్భర స్థితి అనుభవించాక అకస్మాత్తుగా ఒక రోజు ఆ రెండు జెళ్ళ సీత పార్క్ లోని బొగడచెట్టు క్రింది తిన్నె మీద ప్రత్యక్షమయింది. అనూహ్యంగా ఆమెను అక్కడ చూసేసరికి నా మనసు ఆనందంతో నిండిపోయింది. ఆ అమ్మాయిలో ఏదో మెరుపు, కొత్త చైతన్యం, గోచరించింది. పాత శోకఛాయలేవీ కానరాలేదు. నన్ను చూస్తూనే సంతోషంతో లేచి వచ్చి నా చేతులు పట్టుకుని "ఆంటీ! నేను మీకోసమే ఎదురుచూస్తున్నాను. ఇన్నాళ్ళుగా ఒక్కసారి కూడా మిమ్మల్ని పలకరించి మాట్లాడని నేను ఈవేళ మీకు నా కథంతా చెప్పాలనుకుంటున్నాను...

" నా పేరు శాంత. సవతి తల్లి హింసలతో మనశ్శాంతి కరువయ్యింది. ఆవిడ తన తమ్ముడితో నా పెళ్ళి జరిపించమని నాన్నను వేధించేది. రౌడీ, దుర్మార్గుడు అయిన వాడికి నన్ను ఇవ్వడం నాన్నకు ఇష్టంలేదు,  నాకంతకన్నా ఇష్టంలేదు. ఈలోగా మా నాన్న మరో సంబంధం చూశాడు. కానీ కట్నం విషయంలో పేచీలు రావడంతో ఆ పెళ్ళి వద్దని నిక్కచ్చిగా చెప్పేశాను. నాన్నకు కోపం వచ్చి తిట్టాడు. దానితో నేను ఎవరికి తెలియకుండా అర్ధరాత్రి ఇల్లొదిలి పారిపోయి ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి సిద్ధపడగా ఒక అపరిచిత వ్యక్తి వచ్చి నేను ఆత్మహత్య చేసుకోకుండా అడ్డుపడ్డాడు. నా తొందరపాటు నిర్ణయాన్ని సున్నితంగా మందలించాడు.మంచి మంచి మాటలతో నాలో ధైర్యాన్ని, కొత్త ఆశలను రేకెత్తించి నాకు తోడుగా మా ఇంటి దాకా సాయంవచ్చాడు"

నేను ఆమె మాటలకి అడ్డుతగిలి ఆసక్తి గా "అతనెవరు? ఎక్కడివాడు? ఊరు, పేరు అడిగావా?"

"ఉహూ... లేదు, అడగలేదు. కానీ, నాకు తెలియకుండానే నా కష్టాలన్నీ వెళ్ళబోసాను. నా మనసేమో అతనిని మరల మరల చూడాలని కోరుకుంటున్నది. అతని మాటల్లోని లాలింపు, బెదిరింపు నాలో తెలియని ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించాయి..."

"అంటే, నీలో అతని పట్ల ప్రేమ అంకురించిందన్నమాట. శుభం.

అతనికి కూడా నువ్వంటే ఇష్టం కలిగే వుంటుంది. నిన్ను చూడ్డానికి తప్పక ఈ పార్క్ కే వస్తాడు. మీ ప్రేమ దినదిన ప్రవర్ధమానమై మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలుగా మీరు సుఖసంతోషాలతో వర్ధిల్లుతారు" అంటూ సంతోషంగా నా అభినందనలు చెప్పి వచ్చేశాను.

నేను శాంతతో మాట్లాడుతున్నంత సేపు నాలో సుశీల గారు పాడిన ఒక ఆపాత మధుర గీతం మెదలాడసాగింది. ఆ గీతం ఏదంటారా... ఘంటసాలగారు స్వరపరిచిన నార్ల చిరంజీవిగారి "పేరైనా అడుగలేదు.. పేరైనా అడుగలేదు మనసేమో అతని విడిచి మరల రాదాయే..." అనే పాట. నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం...

 పేరైనా అడుగలేదు ఊరైనా అడుగలేదు

మనసేమో అతని విడచి మరలి  రాదాయే... 

మరలి రాదాయే...! పేరైనా !

 

వెతలన్నీ అతనికే వినిపించా

నెందులకో వెన్నుతట్టి మురిపించి 

వెళిపోయాడతడెవరో ! పేరైనా !

 

కలవరమో కలకలమో కలిగింది నాలో...

తగవో చిరునగవో అది బెదిరింపో లాలింపో

తెలియనీక నవ్వించీ గిలిగింతల కవ్వించే !పేరైనా!

 

కనులకైనా కలనైనా - 2 

కనిపించేవని ఆశ ఇంతై 

మరి అంతై అది నూరింతల వింతై

గుసగుసలేవో సలిపి  కొసరి కొసరి వూరించె ! పేరైనా ! 

 

తొలి వలపు అనేది యువతీ యువకులు మధ్య కలిగే మరపురాని, మరువలేని మధురానుభూతి. ఆ సమయంలో హృదయంలో ఏదో కలవరం, తడబాటు కలగడం సహజం. మనసులోని భావాలు అనుకున్న రీతిలో పెదవి విప్పి బయటకు వెల్లడించలేని బెదురు, కంగారు కలుగుతాయి. ఈ కలకలం, తడబాటు సహజ ప్రక్రియలే. తనకు నచ్చిన ఒక నూతన వ్యక్తి పట్ల కలిగిన పవిత్రమైన ప్రేమకు నిదర్శనం. ఆ తలపులు అనిర్వచనీయం. కథానాయికలో కలిగిన ఈ తొలి వలపు మధురానుభూతుల గురించి  కవి నార్ల చిరంజీవి ఇలా అంటారు....

"కలవరమో కలకలమో కలిగింది నాలో తగవో చిరునగవో"

అది బెదిరింపో లాలింపో తెలియనీక నవ్వించీ గిలిగింతలు కలిగించిన ఆ యువకుడిని మరల మరల చూడాలనే ఆశ ఇంతై మరి అంతై అది నూరింతల వింతై... కొసరి కొసరి వూరించే..."

చక్కటి తొలి వలపు గీతాన్ని మనకు అందించారు చిరంజీవి. వ్యక్తిగత ఆశయాలు, ఆదర్శాలు ఏవైనప్పటి సినీ గీత రచయిత ఏ రకమైన పాటలు వ్రాయడానికైనా సంసిద్ధంగానే వుంటాడని ఈ పాటలో నిరూపించారు చిరంజీవి. కమ్యునిస్టు భావాలతో ప్రజా ఉద్యమాలలో మునిగితేలే నార్ల చిరంజీవి గారు ఇలాంటి ప్రేమ గీతం వ్రాయడం విశేషమే!

ఇంతటి హృద్యమైన మొదటి ప్రేమ గీతానికి  సింధుభైరవి రాగ స్వరాలతో మరింత హృద్యమైన వరసను సమకూర్చారు సంగీత దర్శకుడు ఘంటసాల. గాఢత్వం కలిగిన మృదుమధుర సున్నిత భావాలను హృదయాలకు హత్తుకుపోయేలా వరసలు కట్టడంలో అసమాన్య ప్రజ్ఞాశాలి ఘంటసాల మాస్టారు. తన మనోరాగాలను సుస్పష్టంగా యథాతథంగా పలికించగల సుస్వరాల సుశీలగారి తోడ్పాటుతో అసంఖ్యాకమైన అజరామర గీతాలను సృష్టించారు ఘంటసాల మాస్టారు. అలాంటి ఆణిముత్యాలు లో ఒకటి ఈ " పేరైనా అడుగలేదు పేరైనా అడుగలేదు..."

ఈ పాటలో  నిరాశా నిస్పృహలతో కూడిన పి.సుశీలగారి "ఉహూ..." expression ఇతరులకు అనితరసాధ్యం. ఇందులో ఘంటసాలగారి ముద్ర సుస్పష్టంగా కనపడుతుంది. భావ స్పష్టత, తెలుగు మాట స్పష్టత మృగ్యమైపోతున్న ఈ రోజుల్లో వాటిని ఆశించేవారికి ఘంటసాల శకం పాటలే శరణ్యం.

ఘంటసాలగారికి ఇష్టమైన రాగాలలో సింధుభైరవి ఒకటని మా నాన్నగారు (శ్రీ సంగీతరావుగారు) అనేక సందర్భాలలో జ్ఞాపకం చేసుకునేవారు.

ఈ పాట ప్రారంభం కావడానికి ముందు లీడ్ గా ఘంటసాల మాస్టారు మేండొలిన్ మీద ఒక చక్కటి బిట్ ను   వినిపింప జేశారు. ఆ బిట్ సౌదామిని రాగంలో (ఊహలు గుసగుసలాడే) వుండడం ఓ విశేషం. ఓపెనింగ్ బిట్ సౌదామిని,  సింధు భైరవిలో పాట శ్రోతలను మైమరపింపజేస్తాయి.

సింధుభైరవి కర్ణాటక సంగీతంలో లో 8వ మేళకర్త హనుమత్తోడికి జన్యరాగం. దీనికి సమాంతరమైన హిందుస్థానీ సింధుభైరవి అసావేరి థాట్ జన్యం. సింధుభైరవి భక్తి, శోక, విరహ భావాలను వెల్లడించడానికి అనువైన రాగం. పురందరదాసులవారి "వేంకటాచల నిలయం వైకుంఠపురవాసం.." అనే భక్తి గీతం ఈ సింధు భైరవి రాగంలోనే స్వరపర్చబడింది. ఘంటసాల మాస్టారి సంగీతనిర్వహణలో సింధుభైరవి రాగ స్వరాలతో చేయబడిన పాటలెన్నో బహుళ జనాదరణ పొందాయి. అదే సింధుభైరవి రాగంలో మాస్టారు స్వరపరచగా పి.సుశీల సుశ్రావ్యంగా ఆలపించిన "పేరైనా అడుగలేదు... ఊరైనా అడుగలేదు.." పాట ఆరు దశాబ్దాల తర్వాత కూడా  రసజ్ఞులను అలరిస్తూనేవుంది.

మనసుకు ప్రశాంతత కలిగించే రీతిలో ఘంటసాలగారు ఈ పాటలో వైబ్రోఫోన్, సితార్, ఫ్లూట్, క్లారినెట్, వయొలిన్స్, తబలా, డోలక్, టేప్, చిటికెలు వంటి వాద్యాలను సున్నితంగా ఉపయోగించారు.

తెరపై  కథానాయిక అంజలీదేవి కనపర్చిన హావభావాలుతో ఈ పాట మరింత రాణించింది.

ఇలాంటి మరెన్నో శ్రావ్యమైన పాటలు గల సినిమా 1964 లో వచ్చిన "వారసత్వం". ఈ సినిమాలోని ఏడు పాటలను ఆరుద్ర, నార్ల చిరంజీవి వ్రాయగా వాటిని ఘంటసాల, సుశీల, లీల, జిక్కి, రాణి ఆలపించారు. ఇదే సినిమా లోని "ప్రేయసి మనోహరి వరించి చేరవే", "చిలిపి కృష్ణుని తోటి చేసేవు పోటీ" పాటలు ఇంకా మనకు శ్రవణానంద కలిగిస్తున్నాయి.

తాపి చాణక్య దర్శకత్వంలో శుభోదయా రంగా, శాస్త్రి నిర్మించిన ఈ సినిమాలో ఎన్.టి.ఆర్., అంజలీదేవి, రేలంగి, గుమ్మడి, రాజనాల, గిరిజ, సురభి బాలసరస్వతి డా.శివరామకృష్ణయ్య, పేకేటి, నిర్మల, మొదలగువారు నటించారు.

కొసమెరుపు:

ఈ "వారసత్వం" సినిమాకు మొదట పెట్టిన పేరు "మమకారం". ఆర్ధిక ఇబ్బందుల్లో పడి సినిమా పూర్తి అయి ప్రజల ముందుకు రావడానికి దాదాపు మూడేళ్ళు పట్టింది. ఘంటసాలగారి సుశ్రావ్య సంగీతం ఈ సినిమాకు జీవం. 

 

వచ్చే వారం, మరల, ఘంటసాల వారి మరో సజీవరాగంతో కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 38 - జయ జయ శ్రీమన్నారాయణ

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!"

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 38

శ్రీ సత్యనారాయణ మహాత్మ్యం – జయ జయ శ్రీమన్నారాయణ

విజ్ఞానశాస్త్ర పరిశోధనలను బట్టి ఈ భూమి పుట్టి సుమారు 450 కోట్ల సంవత్సరాలు. సౌర కుటుంబం లోని సూర్యుడు, ఇతర గ్రహాలు పుట్టినప్పుడే భూమి కూడా పుట్టింది. భూమి పుట్టిన వంద కోట్ల సంవత్సరాల తరువాత ఈ భూమి మీద సూక్ష్మ జీవులు పుట్టడం ప్రారంభమయ్యింది. క్రమక్రమంగా జలచరాలు, భూచరాలు, వెన్నెముక గల జంతువులు, వాటిలో నుండి వానరాలు, వానరాలు నుండి మనిషి పుట్టడం ఆరంభమయింది. మనిషిరూపంలోని జీవి పుట్టి ఇప్పటికి డెబ్భై లక్షల సంవత్సరాలని విజ్ఞానశాస్త్రం చెపుతుంది.

 

అదే మన ప్రాచీన పురాణాలు, ఖగోళశాస్త్ర విజ్ఞానాన్నిబట్టి చూస్తే సృష్టి అంతా కాలచక్రం ప్రకారం సాగుతుంది. దీనిని నడిపించడానికి ముగ్గురు ముఖ్య దేవతలు -- వారే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు. సృష్టి, స్థితి, లయకారులు.

 

సృష్టికి పూర్వం  అంతా నిశీధిగా, నిశబ్దంగా, శూన్యంగా వుండేది. అప్పుడు పరమాత్మ బ్రహ్మాండమైన ఒక సువర్ణ అండంగా గోచరించాడు. దీనినే హిరణ్యగర్భమంటారు. కొన్నాళ్ళకు ఆ బ్రహ్మాండమైన బంగారు అండం రెండుగా పగిలి ఒక భాగం భూమిగా, మరొక భాగం ఆకాశంగా ఏర్పడింది. ఈ భూమ్యాకాశాల మధ్యనున్న శూన్యం అంతరిక్షం గా మారింది.

 

హిందూదేశ కాలమాన ప్రకారం చతుర్యుగాలు, మన్వంతరాలనేవి కాలచక్రం లోని ప్రధాన భాగాలు. కృత, త్రేత, ద్వాపర, కలి యుగాలు చతుర్యాగాలు. కృతయుగం కాల ప్రమాణం 17 లక్షల  28 వేల మానవ సంవత్సరాలు. దీనినే సత్యయుగమంటారు. ఈ యుగంలో ధర్మం పరిపూర్ణంగా నూరుశాతం వుంటుంది. త్రేతాయుగం కాల ప్రమాణం 12 లక్షల 96 వేల మానవ సంవత్సరాలు. ఈ యుగంలో ధర్మం మూడు పాదాలా నడుస్తుంది. ద్వాపర యుగ కాలప్రమాణం 8 లక్షల 64 వేల మానవ సంవత్సరాలు. ధర్మం రెండు పాదాలు మీద నడుస్తుంది. ఇక, కలియుగ కాల ప్రమాణం 4 లక్షల 32 వేల సంవత్సరాలు. ఈ యుగంలో మానవులలో అన్యాయం, స్వార్ధబుద్ధి హింస, దౌష్ట్యం పెచ్చు పెరిగి ధర్మం ఏకపాదాన నడుస్తుంది. ఇప్పుడు మనం ఇంకా కలియుగం ప్రథమార్ధంలో ఏడవ మన్వంతర మైన వైవస్వత మన్వంతరంలో వున్నాము. కలియుగం ప్రారంభమై 5 వేల 127 సంవత్సరాలయింది. అంటే కృతయుగం లో వుండే నూరుశాతం ధర్మనిరతి, నీతి నియమాలు, సాత్విక గుణాలు కలియుగం వచ్చేటప్పటికి ఇరవై అయిదు శాతానికి దిగజారిపోయాయి. మొత్తం ఈ నాలుగు యుగాలు కలిపితే 43 లక్షల 20 వేల మానవ సంవత్సరాలను మహా యుగం అంటారు. ఈ నాలుగు యుగాలు ఇలాగే పునరావృతం అవుతూ ఉంటాయి.

 

మన ప్రాచీన పురాణాలలో చెప్పబడిన అనేక వైజ్ఞానిక విషయాలు, కాల నిర్ణయాలు ఈ నవీనకాల శాస్త్రజ్ఞులు మూర్ఖత్వంతో నిండినదిగాను, ఆధారరహిత మైనవిగానూ కొట్టిపారేస్తున్నా అనేక విషయాలు ప్రామాణికంగానూ, సాహేతుకంగానూ పరిగణించబడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు విష్ణుపురాణంలోని దశావతారాలకు 19వ శతాబ్దపు వైజ్ఞానికవేత్త డార్విన్ థీయరి ఆఫ్ ఇవల్యూషన్ కు చాలా దగ్గర సంబంధం కలిగి వుండడం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. 19వ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ వైజ్ఞానిక శాస్త్రవేత్త ఛార్లెస్ డార్విన్ ప్రతిపాదించిన జీవ పరిణామ క్రమ సిద్ధాంతం ఎన్నో వేల సంవత్సరాల కాలంనాటి హిందూదేశం (భారతదేశం) విష్ణుపురాణం లో వర్ణించబడిన భగవంతుని మత్స్య, కూర్మ, వరాహ, నరసింహ, వామన, పరశురామ, రామ, కృష్ణ, బలరామ/బుద్ధ, కల్క్యావతార గుణవిశేషాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

 

భగవంతుని దశావతార విశేషాలున్నంటిని తరతరాలుగా ఎందరో కవులు రసవత్తరంగా వర్ణించారు. భక్తగాయకులెందరో గానం చేశారు. వాటిని కధలు కధలుగా పండితులు మొదలు పామరుల వరకు  నృత్య, నాటక, హరికధా, సినిమాల రూపంలో నిత్యమూ విని, చూసి తన్మయత్వం చెందుతూనే వున్నారు, ప్రభావితులవుతూనే వున్నారు.

 

" యదాయదాహి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారతా అభ్యుత్థాన

మధర్మస్య తదాత్మానాం సృజామ్యహమ్

పరిత్రాణాయ తత్య్రసాధూనాం వినాశాయచ దుష్క్రుతామ్

ధర్మ సంస్థాపనార్ధాయ సంభవామి యుగే యుగే"

అని అభయమిచ్చిన పరమాత్మ తన దశావతారాల్లో పాటు తన అంశల ద్వారా ఈ భూలోకంలో జన్మించి ప్రజలలోని మూఢత్వాన్ని, హింసాతత్త్వాన్ని రూపుమాపి, వారికి సత్యవ్రత మహిమను బోధించి సన్మార్గవర్తనులుగా చేశాడు. శ్రీ వీర వేంకట సత్యనారాయణ స్వామిగా ఈ కలియుగం లో ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అన్నవరక్షేత్రాన వెలిసాడు. ఆ స్వామి మహత్యాన్ని వాడవాడలా ప్రచారం చేసి ప్రజల్లో ఆధ్యాత్మిక చింతనను, సత్ప్రవర్తనను పెంపొందించిన ఓ భక్తుడి గాధే  'శ్రీసత్యనారాయణ మహాత్మ్యం' గా చలనచిత్ర రూపంలో  1964 లో మన తెలుగు ప్రజల ముందుకు వచ్చింది. ఆ సినిమా టైటిల్స్ మీద గానం చేయబడ్డ భగవంతుని దశావతార లీలలే నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం.

 

ఘంటసాల & లీల :

జయ జయ శ్రీమన్నారాయణా

జయ విజయీభవ నారాయణా ! జయ జయ!

జయ విజయీభవ నారాయణా

 

లీల:

జలనిధి సొచ్చి సోముడు ద్రుంచి

వేదాలు గాచిన మీనావతారా

 

బృందం: ఆలాపన

 

ఘంటసాల

క్షీరజలధి మధనమ్మున మంధరగిరిని

మోసిన కూర్మావతారా

 

బృందం: సా, దనిరీ, దనిసా, నిదపా మగరీ గమపదనిస

 

లీల:

ధర చాప చుట్టిన దనుజుని బరిమార్చి ధారుణి నేలిన వరహావతారా..

 

బృందం: ఆలాపన

 

ఘం.

వరదుడివై ప్రహ్లాదుని కావగ

తరలిన వారు నరసింహావతారా

 

బృందం: సా... దనిసా... నిసనిదమా... గదమగసా... గమదనిసా...

 

లీల:

దానమడిగి మూడడుగుల నేల

బలి దానవు నణచిన వామనావతారా

 

ఘం.

ఇటు బ్రాహ్మ్యంబని అటు క్షాత్రంబను

పటుతర పరశు రామావతారా

 

లీల:

దశరథు నానతి కానలకేగి

దశకంఠు దునిమిన రామావతారా

 

ఘం.

కాళీయ విషమ నాగు గర్వము నణచి

కంసుని కూల్చిన కృష్ణావతారా

 

బృందం: సా... దనిసా... నిసనిదమా... గదమగసా గమదనిసా

 

లీల:

సత్యమహింసయే పరమధర్మమని

బోధన చేసిన బుద్ధావతారా

 

ఘం.

ధర్మము తొలగిన ధరలో కలిలో, ధర్మము నిలిపే కలికావతారా

! జయ జయ శ్రీమన్నారాయణా!

 

శ్రీమహావిష్ణువు దశావతార లీలలను నాలుగే నాలుగు నిముషాలలో సంక్షిప్తంగా మనోహరంగా వర్ణించి చెప్పారు గీత రచయిత సముద్రాల రామానుజాచార్యులువారు. దశావతార మూర్తుల విషయంలో భిన్నాభిప్రాయాలు వున్నట్లుగా తోస్తుంది. కొన్ని పురాణాలు శ్రీకృష్ణుని అగ్రజుడైన బలరామదేవుని తొమ్మిదవ అవతారంగా వర్ణిస్తే మరికొన్ని మతాలవారు గౌతమబుద్ధుని తొమ్మిదవ అవతారంగా అభివర్ణిస్తారు. జూనియర్ సముద్రాల గారు వ్రాసిన ఈ పాటలో కూడా గౌతమ బుద్ధుడినే తీసుకున్నారు. అయితే ఈ కథాకాలానికి ఇది ఎంతవరకు ఔచిత్యం అనే విషయంలో నాకు చిన్న సందేహం వుంటూనే వుంది. దశావతారాలలోని బుద్ధుడు, క్రీస్తుకు ఐదు శతాబ్దాలకు పూర్వం జన్మించిన గౌతమబుద్ధుడనే శుద్ధోధనుడి కుమారుడైన సిద్ధార్ధుడు ఒకరు కాదు అంటే నా సందేహం తీరినట్లే. గీతరచయిత పొరపాటు చేసి వుంటారేమో అనే అనుమానికి ఆస్కారమే లేదు.

 

పాట కంపోజింగ్ కు ముందు డైరెక్టర్ గారు ఘంటసాల గారికి సన్నివేశాన్ని వివరిస్తూ పాట నేపథ్యంలో మహావిష్ణువు పాత్రధారి అయిన ఎన్.టి.ఆర్.గారితో దశావతారాల మాంటేజ్ షాట్స్ వేస్తామని సినీమాకు ఈ పాటే హైలైట్ కావాలని అందుచేత పాట ట్యూన్ రిచ్ గా వెరైటీగా వుండాలని మాస్టారిని కోరారు. డైరెక్టర్ గారి సూచనల ప్రకారం షూట్ చేయబోయే దృశ్యాలను తానే ముందుగా ఊహించుకుని మాస్టారు ఈ పాటను రాగ మాలిక లో చేశారు.  ఆ రాగాలు - హంసానంది, చక్రవాకం, హిందోళం, సురటి, కేదార గౌళ, ఆరభి.

53 వ మేళకర్త గమనశ్రమకు జన్యరాగం హంసానంది రాగం. సమాంతరమైన హిందుస్థానీ రాగం సోహిని. హంసానంది ఒక షాడవరాగం. అంటే ఆరోహణ, అవరోహణ క్రమంలో ఆరు స్వరాలే వుంటాయి. 'ప' పంచమ స్వరం వుండదు. భక్తిరస ప్రధాన గీతాలకు అనువైన రాగం హంసానంది.

చక్రవాకం: - కర్ణాటక సంగీతం లో16వ మేళకర్త చక్రవాకం. హిందుస్థానీ శైలిలో అహిర్ భైరవ్ అంటారు. భక్తి, జాలి, కరుణ వంటి రసాలను ప్రకటించడానికి తగిన రాగం చక్రవాకం.

హిందోళం - ఈ రాగాన్నే  హిందుస్థానీ శైలిలో మాల్కౌంస్ అంటారు. హిందోళం 20వ మేళకర్త నఠభైరవి జన్యమని ఒక సాంప్రదాయం వారు, కాదు 8వ మేళకర్త హనుమత్తోడి జన్యమని మరొక వర్గం వారు అభిప్రాయపడడం వుంది. హిందోళం ఔడవరాగం. ఈ రాగానికి ఆరోహణ అవరోహణలలో ఐదు స్వరాలు మాత్రమే వుంటాయి. రిషభ పంచమాలు వుండవు. అయితే ఘంటసాల వారి హిందోళం అన్యస్వర ప్రయోగం కలిగి సంప్రదాయ విద్వాంసుల కన్నెర్ర కు గురయింది. అయినా, ఘంటసాల గారు భయపడకుండా తన బాణీనే కొనసాగించారు.

సురటి - 28వ మేళకర్త హరికాంభోజికి జన్య రాగం. వక్ర సంచారంతో కూడిన రాగం. ఆరోహణ లో ఏడు స్వరాలు, అవరోహణ లో తొమ్మిది స్వరాలు పలికేరాగం. సురటి రాగానికి జనకరాగమైన హరికాంభోజికి సమానమైన హిందుస్థానీ రాగం ఖమాస్ థాట్. వెస్ట్రన్ మ్యూజిక్ లో సురటిని మిక్సోలిడియన్ మోడ్ అంటారు. అతి ప్రాచీన, శుభప్రద, ప్రశాంతమైన రాగం సురటి.

ఈ పాటలోని మరో రాగం కేదార గౌళ - ఇది కూడా హరికాంభోజి జన్యరాగమే. ఔడవ, సంపూర్ణ రాగం. అంటే ఆరోహణ లో ఐదు స్వరాలు, అవరోహణలో ఏడు స్వరాలు కలిగివుండే రాగం. భక్తి, శృంగార, కరుణ రసాలను ప్రకటించడానికి అనువైన రాగం కేదార గౌళ.

ఈ పాటలో ఘంటసాల గారు ఉపయోగించిన ఆఖరి రాగం ఆరభి - ఆరభి రాగం 29 వ మేళకర్త ధీరశంకరాభరణానికి జన్యం. ఔడవ సంపూర్ణ రాగం. ఆరోహణ లో ఐదు స్వరాలు, అవరోహణ లో ఏడు స్వరాలు వుండే రాగం. ఘనరాగపంచకంలోని ఈ ఆరభి రాగం భక్తి, వీరు, రౌద్ర రసాలను వెలిబుచ్చే రాగం.

కర్ణాటక సంగీతంలో ఎంతో ప్రసిద్ధమైన ఈ ఐదు రాగాల సమ్మేళనంతో ఘంటసాల గారు "జయ జయ శ్రీమన్నారాయణ జయ విజయీభవ నారాయణా" పాటను కూర్చారు. ఈ ఐదు రాగాలకు సమాంతరమైన సుప్రసిద్ధ హిందుస్థానీ రాగాలున్నప్పటికీ ఘంటసాలవారు ఈ గీతాన్ని కర్ణాటక సంగీత నుడికారంతోనే చేశారు. అలాగే మాస్టారి బాణిని మనోభావాలను క్షుణ్ణంగా అర్ధం చేసుకున్న పి.లీల, బృందం  ఈ రాగమాలికను  సశాస్త్రీయంగా, మనోజ్ఞంగా ఆలపించారు.

 

గతంలో చెప్పినట్లు సంగీత దర్శకులు  సినిమా పాటల్లో రాగమాలికలను ఉపయోగించడం పెద్ద విషయమేమీ కాదు. అయితే వాటిని ఎంత సందర్భోచితంగా, సమర్ధవంతంగా ప్రయోగించారన్నదే ముఖ్యం. రాగాలు సీక్వెన్స్ ను పరిపుష్టం చేసి అలవోకగా ఉపయోగించుకుని గానం చేయడంలో మాస్టారుకు మరెవ్వరు సాటిరారు అనడంలో ఎలాంటి అతిశయోక్తి లేదు.

 

ఘంటసాల మాస్టారు ఈ రాగ మాలిక గీతంలో మామూలుగా  మనం వినే సినిమా పాటలకు  భిన్నంగా కొంత వైవిధ్యాన్ని చూపించారు. ఈ పాటలో  వాయిద్యాలతో కూడిన నేపథ్యసంగీతం మనకు వినపడదు. దానికి బదులుగా బృంద గాయకుల ఆలాపనలు, స్వరకల్పనలు సుశ్రావ్యంగా వినిపిస్తాయి. గాయనీ గాయకుల గాత్రాలను అనుసరిస్తూ వయొలిన్స్, ఫ్లూట్,  క్లారినెట్, హార్మోనియం, తబలా, ఫక్వాజ్, ట్యూబోఫోన్, తాళాలు, తాంబొరిన్ వంటి వాద్యాలు వినిపిస్తాయి. హోరెత్తించే హెవీ ఆర్కెస్ట్రా ఈ పాటలో వినపడదు. లోబడ్జెట్ సినీ నిర్మాతలు ఆశించేది ఇదే. సినిమా నిర్మాతల, సినీ సంగీత కళాకారులు ప్రయోజనాలను సమతుల్యంగా కాపాడే విషయంలో ఘంటసాలగారు చేసిన కృషి ఎంతైనా కొనియాడదగ్గది. పటిష్టమైన వారధిగా ఘంటసాల చిత్రసీమలో నిలిచారు.

 

సంగీతరస భరితమైన శ్రీ సత్యనారాయణ మహాత్మ్యం సినీమా లో వున్న ఇరవై పాటలు పద్యాలను  సముద్రాల రామానుజాచార్యులు వ్రాయగా  వాటిని ఘంటసాల,  పి.లీల, పి.సుశీల, ఎ.పి.కోమల, బి.వసంత, స్వర్ణలత, మాధవపెద్ది, జె.వి.రాఘవులు, మొదలగువారు గానం చేశారు.

 

తెలుగునాట ఎంతో కాలంగా ప్రచారం లో వున్న శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి వ్రత కధ ఆధారంగా అశ్వరాజ్ పిక్చర్స్ బ్యానర్ మీద కె గోపాలరావు దర్శక నిర్మాత గా నిర్మించిన శ్రీ సత్యనారాయణ మహాత్మ్యం సినిమా లో ఎన్ టి రామారావు శ్రీమహావిష్ణువు గా, భక్తుడైన సత్యదాసుగా రెండు పాత్రల్లో కనిపిస్తారు. కృష్ణకుమారి, గిరిజ, గీతాంజలి, సూర్యకళ , రేలంగి, చలం, రమణారెడ్డి, ముక్కామల, అల్లు రామలింగయ్య, ప్రభాకరరెడ్డి, ఛాయాదేవి, మొదలగువారు నటించారు.

 

ఈ సినిమా నిర్మాణం తొలిదశలో వున్నప్పుడే దర్శకుడు ఎస్.రజనీకాంత్ మరణించడంతో సినిమా దర్శకత్వ బాధ్యతలను కూడా నిర్మాత కె.గోపాలరావే చేపట్టారు.

 

 

కొసమెరుపు :

ఎన్.టి.ఆర్. దశావతారాల మాంటేజ్ షాట్స్ లేకుండానే ఈ టైటిల్ సాంగ్ చిత్రీకరణ జరపవలసి వచ్చింది. కారణాలు సవాలక్ష. లోబడ్జెట్ సినిమా నిర్మాణంలో ఏదీ అనుకున్నది అనుకున్నట్లుగా జరగదు.

 

వచ్చేవారం ఘంటసాలవారి మరో సజీవరాగంతో, మరల కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్ 

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 37 - ఎందుకు పిలిచితివో రాజా

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!"

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 37

మర్మయోగి - ఎందుకు పిలిచితివో రాజా 

అంగ, వంగ, కళింగ, కాశ్మీర, కాంభోజ, గాంధార, కామరూప, కొంకణ,  టెంకణ, సౌరాష్ట్ర, మగధ, మాళవ, మహారాష్ట్ర, బంగాళ, నేపాళ, పాంచాల, సింహళ, చోళ,  తమిళ, ఆంధ్ర, కేరళ, విదర్భ, విదేహ, కేకేయ, కోసల, కుంతల, మద్ర, విదేహ, బాహ్లిక, ఘూర్జర, వంటి అనేక పెద్ద, చిన్న దేశాల సముదాయం ఒకప్పటి ఈ భరతఖండం. అనాదిగా వస్తున్న ఐక్యతారాహిత్యం వలన  ఈ దేశాల పాలకులెప్పుడు సరిహద్దు పోరాటాలతో, రాజ్యవిస్తరీకరణ యుద్ధాలతో, శాంతి సామరస్యాలకు తరచూ భంగం వాటిల్లేది. బలం కలవాడిదే రాజ్యం. ఇదే అదనుగా చాప క్రింద నీరులా కాలక్రమేణా వచ్చి చేరారు  విదేశీయులైన  కుషానులు, హూణులు, తురుష్కులు, మహమ్మదీయులు, డచ్ లు, పోర్చుగీస్లు, ఫ్రెంచ్ లు, బ్రిటన్ లు. వర్తక, వ్యాపారాలు నెపంతో ఈ దేశంలో చొరబడి స్థానిక పాలకులను తమ ధనబలంతో ఆయుధబలంతో లొంగదీసుకుని యావత్ ఉపఖండాన్ని తమ స్వాధీనం చేసుకుని  స్థానిక ప్రజలను తమ బానిసలుగా చేసుకున్నారు. ఆఖరుగా వచ్చి మూడున్నర శతాబ్దాల పాటు ఈ దేశసంపదలను కొల్లగొట్టి ఇక్కడి ప్రజలను సంపూర్ణంగా నిర్వీర్యులను చేసిన బ్రిటిష్ వారిని ఈ దేశం నుండి వెళ్ళగొట్టడానికి స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు ఎంతగా పోరాడవలసి వచ్చిందో, ఎంతోమంది త్యాగధనులు తమ  ప్రాణాలను కొల్పోయారో భారతదేశ చరిత్రను   అధ్యయనం చేసిన వారందరికీ తెలిసినదే.

అనైక్యతతో సదా అంతఃకలహాలతో సతమతమయ్యే కొంతమంది రాజుల భోగలాలసతను, వారి బలహీనతలను ఆసరాగా చేసుకుని కుట్రదారులు  మంచిగా వుంటూ అదను చూసి రాజును వెన్నుపోటుపొడిచి రాజ్యాన్ని తమ కైవసం చేసుకునేవారు. దీనివలన ఎన్నో రాజవంశాలు నాశనమయ్యాయి. నూతన పాలకుల అరాచకకృత్యాల వలన ప్రజలంతా సామాన్య ప్రజలు తీరని కష్టాలతో నానా బాధలు పడుతూ తమను కాపాడే నాయకుడి కోసం ఎదురుచూస్తూ భారంగా రోజులు నెట్టుకు వచ్చేవారు.

ఇటువంటి బలహీనులైన రాజులను, వారి పంచనచేరి రాజు పేరిట ప్రజల ధనాన్ని, సంపదలను కొల్లగొట్టే కుట్రదారులను ఎదిరించి పౌరుషం, శౌర్యప్రతాపాలు గల యువనాయకులు విప్లవోద్యమాలు సాగించి అక్రమార్జన చేసేవారిని కొల్లగొట్టి  బడుగు బలహీనవర్గాల వారికి సహాయం పడేవారు. మొత్తం మీద ప్రశాంతత, సుఖసంతోషాలకు నోచుకోని ప్రజలతో ఈ దేశ రాచరికపు సంస్థానాలు కొన్ని అల్లకల్లోలంగా, అస్తవ్యస్తంగా వుండేవి.

అలాంటి సామంత రాజ్యాలలో ఒకటి మహేంద్రగిరి. మహేంద్రగిరి మహారాజు భార్యా వియోగంతో బాధపడుతూ రాజ్యపాలనా భారాన్ని తనకు నమ్మకస్తుడు, బావమరిదియైన సేనాధిపతికి అప్పగించి తన ఇద్దరు కొడుకుల సంరక్షణను గమనించుకుంటూ హాయిగా కాలం గడిపేవాడు. అలాంటి మహారాజు ఆశ్రయాన్ని కోరుతూ ఒక నర్తకి, ఆమె అనుచరుడు వచ్చి చేరుతారు. ఆ నర్తకి తన అందచందాలను ఎరగావేసి మహారాజును తనకు దాసుడిని చేసుకుంటుంది. క్రమక్రమంగా ఆశ్రయం కోరి వచ్చిన నర్తకి రాజుకు, రాజ్యానికి రాణి అవుతుంది. ఆ రాణి, ఆమె అనుచరుడు చేసే అమానుష కృత్యాలతో ప్రజలంతా కష్టపడుతూ ఉంటారు. దేశద్రోహం నేరం క్రింద మహారాజు బావమరిదికి దేశబహిష్కార శిక్ష వేసి మరికొందరు రాజభక్తులను చెరలోవేసి  వేధిస్తూంటుంది. 

అలాంటి పరిస్థితుల్లో ఒకరోజు నౌకా విహారానికి వెళ్ళిన మహారాజు ప్రమాదవశాత్తు నదిలోపడి మరణిస్తాడు. అదే రోజు మహారాజు కొడుకులు ఇద్దరు వున్న రాజమందిరం అగ్నిప్రమాదంలో సంపూర్ణంగా భస్మమైపోతుంది. నీటిలోపడి మహారాజు, అగ్గిలోపడి రాజు వారసులు మరణించడంలోని మర్మం ప్రజలకు అర్ధమైనా నిస్సహాయంగా వుండి పోవాల్సి వస్తుంది. శత్రుశేషం తీరినందుకు రాణి  అనుచరుడు మహదానందంతో మత్తు పదార్థాలు సేవిస్తూ మరింత నిషా, ఖుషీ కోసం సుందరాంగులను ఆహ్వానించగా వారు ఏమీ తెలియనట్లు 'ఎందుకు పిలచితివో రాజా...' అంటూ తమ ఆటపాటలతో అతనిని మరింత రెచ్చగొడతారు ....

 

ఘంటసాల సాకీ:  

మధువు మనకేల సఖియరో

మరచిపొమ్ము  కమ్మ కమ్మని జవరాల రమ్ము రా- రమ్ము

 

జమునారాణి & కోరస్: 

ఎందుకు పిలచితివో రాజా 

అందాల పొందుకో  వేరెందులకో !ఎందుకు!

 

తీపి సొగసుల సింగారమే పసందు

నేడు చేయాలి మోవి తేనియల విందు హోయ్

మందార గంధము తో మై పూత  పూయుటకో

మరు మల్లె మమతల మది ఉయ్యాల లూగుటకో!ఎందుకు!

 

కో:

మేలి  సరసాల జలసాల తేలవోయ

ఘం: 

ఊ..ఊ.. అహ్హహ్హ హాయి

కో: 

హాయి చేతికందే వృధా చేయకోయి  ఇంతి సరసకు చేరగానే

ఇటుల పెడమొగ మగుటకా పండువెన్నెల పరువమంతా

దండుగొనరించేందుకా !ఎందుకు!

ఆ... తానమొంది మేను తహతహలాడేను

జాలమేల బాళి సైపలేను

జ: 

కలసి జలకములాడి కలికిని వలచి కులికేటందుకా

కో: 

చెలిమి చెక్కిలి చేత నిమురుచు చిటికె వేసేందుకా

ఎందుకు ఎందుకు ఎందుకు పిలచితివో 

అంటూ వనితల ఆటపాటల  మైకంలో, సురపానీయాల మత్తులోనున్న రాణి అంగరక్షకుడు పూర్తిగా తెలివిలోకి రాకముందే అతను సేవిస్తున్న మధు పానీయాలలో విషప్రయోగం జరగడంతో   రాణి  ఆంతరంగిక రహస్యాలు బయటకు వచ్చే మార్గాలన్నీ మూయబడ్డాయి.

మరి, ఆ రాణి అకృత్యాలు ఆగేనా!  రాణికి అండదండలు ప్రసాదిస్తున్న యోగి ఎవరు! ప్రజలు కష్టాలు తీరేనా! అసలు మహారాజు, ఆయన కొడుకులు నిజంగానే మరణించారా! వీటికి సమాధానాలు దేశ చరిత్రలో లభించదు. మీ అభిమాన టెలివిజన్ ఛానెల్స్ లో ''మర్మయోగి" ని వెతికి పట్టుకుంటే సారస్వమైన విషయాలెన్నో బయటపడతాయి.

ఈలోగా 'మర్మయోగి' ని గురించి నాకు తెలిసిన నాలుగు విషయాలు చెపుతాను.

తెలుగు సినిమా దర్శకనిర్మాతల దృష్టిలో అంతగా పడని కవి, నాటక రచయిత, హేతువాది అయిన ముద్దుకృష్ణను తెలుగులో సినీమాలు తీసిన తమిళ నిర్మాతలు పక్షిరాజా స్టూడియో, జూపిటర్ పిక్చర్స్ వారే కొంతవరకు ప్రోత్సహించారు. ముద్దుకృష్ణ వ్రాసిన 'అశోకం' నాటకం తెలుగునాట ఎంతో సంచలనం సృష్టించింది. రావణ వధ  తర్వాత సీతను స్వీకరించడానికి అగ్నిప్రవేశం చేసి తన పాతివ్రత్యాన్ని నిరూపించుకోమని అడిగిన రాముడిపై సీత తిరుగుబాటే 'అశోకం' నాటకం కథాంశం. ముద్దుకృష్ణగారి మరో అద్భుత  సృష్టి 'వైతాళికులు' కవితా సంకలనం. 

తెలుగు సాహితీ ముద్దుబిడ్డలనదగ్గ అబ్బూరి, కవికొండల, విశ్వనాధ, దేవులపల్లి, చింతా, తల్లావఝుల, రాయప్రోలు, గురజాడ, దువ్వూరి, బసవరాజు, తల్లాప్రగడ, శ్రీశ్రీ, పింగళి, కాటూరి, నోరి, నండూరితో పాటు  మరెందరో శ్రేష్ట కవుల ప్రముఖ కవితలన్నింటిని వైతాళికులు పేరిట సేకరించి, సంకలనపర్చి తెలుగువారికి ఎంతో మేలు చేశారు ముద్దుకృష్ణ.

అటువంటి కవిశ్రేష్టుడే జూపిటర్ పిక్చర్స్ వారు  1964 లో తీసిన 'మర్మయోగి' సినిమాకు సంభాషణలు వ్రాశారు. 'సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్య పరిశోధనాత్మక గ్రంథ' రచయిత ఆరుద్ర ,  'జానపద సాహిత్య కవిబ్రహ్మ' కొసరాజు మర్మయోగి పాటలను వ్రాశారు. సంగీతం, గానం 'అమరగాయకుడు' ఘంటసాల. మర్మయోగి సినిమా లోని పాటలను ఘంటసాలగారితో పాటు జమునారాణి, పి.లీల, పి.సుశీల, ఎ.పి.కోమలు పాడారు. ఆ సినిమాలో  ఏడు పాటలు ఓ రెండు పద్యాలు వున్నాయి.

కథాపరంగా కొంత ప్రాధాన్యత, వైవిధ్యం గల పాట నేటి మన సజీవరాగం 'ఎందుకు పిలచితివో'.

ఈ పాటలోని ఘంటసాల గారి వాయిస్ మాడ్యులేషన్, భావప్రకటన ఈ పాటికే హైలైట్.  నిజానికి ఈ నృత్యగీతంలో అభినయించిన  లంక సత్యం, సి.ఐ.డి.శకుంతల, ఉదయ చంద్రిక, కౌసల్య మొదలగువారు ఓ చిన్నపాటి నటులే అయినా ఘంటసాలగారి గాన ప్రతిభ వలన ఈ నృత్య గీతానికి ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది. లంక సత్యం గొంతులోని కరకుదనాన్ని, జీరను  ఈ పాటలో చాలా స్పష్టంగా, సమర్ధవంతంగా వ్యక్తీకరించారు ఘంటసాల. ఎ.పి.కోమల, జమునా రాణి  ఈ పాటను పాడారు. గాయనిమణుల గాత్రధర్మం బాగా ఎరిగిన  ఘంటసాల కోమల, జమునా రాణిల స్థాయిననుసరించి ఆయా చరణాలను వీనుల విందుగా పాడించారు. 

ఘంటసాల  ఈ నృత్య గీతాన్ని హేమంత్ రాగ స్వరాలతో వరసకూర్చారు. హేమంత్ ఒక హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం రాగం. బిలావల్ థాట్ కు చెందిన ఔడవ-సంపూర్ణ రాగం. ఆరోహణ లో ఐదు, అవరోహణ లో ఏడు స్వరాలుంటాయి. ఆరోహణాక్రమంలో రిషభ(రి), పంచమా(ప) లు ఈ రాగానికి వుండవు. హేమంత్ రాగంలో అన్నీ శుద్ధ స్వరాలే వుండడం గమనార్హం. రహస్యం చిత్రంలోని 'సాధించనౌనా జగానా...' ; శకుంతల లోని ' సరసన నీవుంటే జాబిలి నాకేలా...' పాటలను ఈ హేమంత్ రాగంలోనే చేశారు ఘంటసాల. వారి భగవద్గీత లోని 59,  60 శ్లోకాలు కూడా ఈ హేమంత్ రాగంలోనే వున్నాయి.

హిందుస్థానీ ఖవాలి రీతిలో సాగే ఈ నృత్య గీతంలో ప్రధానంగా వినిపించే హార్మోనియంను సంగీతరావు, ఆర్గన్ ను హుస్సేన్ రెడ్డి,  తబలా డోలక్ లను ప్రసాద్, జడ్సన్,  సుబ్బారావులు, ఫ్లూట్ ను రాజేంద్ర, సితార్ ను జనార్దన్ వాయించారు. ఈ వాయిద్యాలతో పాటు వయొలిన్స్, పియోనా,  హార్ప్, క్లారినెట్, తంబొరిన్, కబాష్ వంటి వాద్యాలను కూడా ఉపయోగించారు ఘంటసాల.

మర్మయోగి లోని మంచి పాటల్లో ఎన్నదగ్గ గీతం 'ఎందుకు పిలచితివో'. ఇదే సినిమాలో పి.లీల పాడిన 'నవ్వుల నదిలో పువ్వుల పడవ' పాటలో కూడా శ్రోతలకు బాగా గుర్తుండిపోయేది ఘంటసాలవారి నవ్వులు, హమ్మింగ్ లే.

సినిమా టైటిల్స్ తన పాత్రకు సంబంధించినవే వుండాలనే నిర్బంధంకాని, పట్టుదలకాని వున్న హీరో కాదు ఎన్.టి.ఆర్., at least మర్మయోగి సినిమా నాటికి. మర్మయోగి సినిమా కథానాయకుడు ఎన్.టి.రామారావే అయినా కథంతా ఎక్కువగా వ్యాంప్ పాత్రధారిణి లీలావతి (కన్నడ నటి), మహారాజు/రాజగురువు/మర్మయోగి పాత్రధారి గుమ్మడి చుట్టే వుంటుంది. ఈ సినిమాలో ఎన్.టి.ఆర్. ఎక్కువగా ఛత్రపతి శివాజీ గెటప్ లో కనిపించి తన అభిమానులకు మిక్కిలి ఆనందాన్ని కలుగజేశారు.

విలియం షేక్స్పియర్ 'మ్యాక్ బెత్', మారీ కొరెల్లి 'వెన్డట్టా', ' రాబిన్ హుడ్ కథాపాత్రల ఆధారంగా జూపిటర్ పిక్చర్స్ తయారుచేసిన కథను ఎమ్.జి.ఆర్., అంజలీదేవి, మాధురీదేవి, నంబియార్, సహస్రనామం, సెరుకళత్తూర్ సామ,  మొదలగు వారితో 'మర్మయోగి' గా తమిళంలో ' ఏక్ థా రాజా' గా హిందీలో ను ఒకేసారి నిర్మించి 1951లో విడుదల చేశారు. మర్మయోగి ఘనవిజయం ఎమ్.జి.ఆర్. ప్రజా నాయకుడి ఇమేజ్ కు ఎంతో సహాయపడింది. అదే జూపిటర్ పిక్చర్స్ 1964 లో అదే మర్మయోగి జానపద కథను తెలుగులో తీసి విడుదల చేశారు.

ఎన్.టి.రామారావు, కాంతారావు, గుమ్మడి, లీలావతి, కృష్ణకుమారి, ఎ.వి.సుబ్బారావు, బాలకృష్ణ, లంక సత్యం,  మీనాకుమారి మొదలగువారు నటించిన ఈ చిత్రానికి ప్రముఖ దర్శక నిర్మాత బి.ఎ.సుబ్బారావు దర్శకత్వం వహించారు.

కొసమెరుపు:

1935ల నుండి చిత్రనిర్మాణం సాగించి  తమిళ, తెలుగు, హిందీ, కన్నడ భాషల్లో 45 సినిమాలు తీసిన జూపిటర్ పిక్చర్స్ సంస్థ ఆఖరి చిత్రం  1964 లో వచ్చిన తెలుగు 'మర్మయోగి' యే. ఆ తర్వాత జూపిటర్ పిక్చర్స్ మరే భాషలోనూ సినిమాలు తీసినట్లు ఏ సమాచారం లేదు.

వచ్చే వారం ఘంటసాల వారి మరో సజీవరాగంతో మరల కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్