Posts
అధ్యాయం - 2 - భాగం 2
ఈ ధారావాహిక ప్రారంభించే ముందు గతంలో సమీక్షించిన ఘంటసాలవారి 101 ఏకగళ గీతాలకు ఉపయోగించిన రాగాల వివరాలను గమనిద్దాము. ఘంటసాలగారి కాలంలో అధిక సంఖ్యాక గీతాలు శాస్త్రీయ సంగీత రాగాధారితంగానే వుండేవి. ఆనాటి సంగీత దర్శకులు,దర్శకనిర్మాతలు కూడా అలాటి స్వర రచనలనే ప్రోత్సహించేవారు.అలాటి రసగుళికలే ఈనాటికీ అన్ని వర్గాల గాయనీగాయకులచేత బహిరంగ సభలలో గానం చేయబడుతూ శ్రోతల అభిమానాన్ని చూరగొంటున్నాయి. ఈనాటి సినిమాలలోని సంగీత, సాహిత్యపు విలువలు ఏ రీతినున్నాయో మీ అందరికీ ఎరుకే, పనికట్టుకు మరల వివరించవలసిన పనిలేదనే భావిస్తాను.
ముఖ్య గమనిక:-
ముందుగా నే చెప్పినట్లు నేను సంగీతరంగానికి చెందినవాడిని కాకపోవడం వలన నా యీ వ్యాసాలలో పేర్కొన్న రాగాల పేర్లు, వివరాలు నా సొంతం కాదు. పలువురు సినీ సంగీత విమర్శకుల వ్యాసాలలో పేర్కొన్న రాగాల పేర్లనే సేకరించి ఉపయోగించడం జరిగింది. ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని ప్రస్తావించవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది.
కొన్ని పాటల రాగాల విషయంలో ఒకే పాటకు వేర్వేరు రాగాల పేర్లు కనిపిస్తున్నాయి. ఏ యిద్దరి విశ్లేషకుల అభిప్రాయాలు ఒకేలా వుండడం లేదు. నిర్ధారణగా ఈ పాట ఈ రాగం అని చెప్పుకోవడానికి వీలుపడడం లేదు. ఇందుకు కారణం ఏమిటో సంగీతవేత్తలే వివరించగలరు.
నా అవగాహన మేరకు నాకు కనిపిస్తున్నది --
1. పక్కపక్క మేళకర్తలలోని స్వరాల మధ్య పోలికల వలన రాగనిర్ణయంలో పొరపాటు
రావచ్చు.
2. జన్యరాగాల స్వరాల మధ్య పోలికల వల్ల కూడా పాట రాగ నిర్ణయం తప్పుకావచ్ఛు.
3. మిశ్రమ స్వరాలు , అన్యస్వరాల ప్రయోగం వలన కూడా రాగనిర్ణయంలో పొరపాటు పడే అవకాశం వుంది. కేవలం, రాగం యొక్క అరోహణ, అవరోహణలను బట్టి సినిమా పాట రాగం నిర్ధారించడం జరగదు.
4. స్వరస్థాయిలో బేధాలు సక్రమంగా గమనించకపోతే కూడా నిర్ణయం తప్పు కావచ్చు.
5. విశ్లేషకుల సంగీతశాస్త్ర పరిజ్ఞానం, అవగాహనా లోపం.
శాస్త్రీయ సంగీతంలోలా సినిమా సంగీతానికి నియమనిబంధనలు ఏవీ లేవు. అక్కడ వారికి ప్రధానం - సన్నివేశం, రసపోషణ, స్వరరచనలో సౌలభ్యం, మాధుర్యం. వీటి ఆధారంగానే సంగీతదర్శకుడు రచయిత ఇచ్చిన పాటకు వరసలు కడతాడు. అవి రాగానికి కట్టుబడివుండవచ్చు, వుండకనూ పోవచ్చు. ఘంటసాలగారి వంటి సంగీత దర్శకులు కొన్ని రాగాలలో అన్యస్వర ప్రయోగం చేసినా అవి ఆయా రాగాల శాస్త్రీయతకు భంగకరం కాని పధ్ధతిలోనే చేసారని సంగీత విమర్శకులు అంటారు. శాస్త్రీయ, లలిత సంగీతాలలో అసమాన ప్రతిభ కలిగిన ఘంటసాలవారి సంగీత నిర్వహణలో వచ్చిన అనేక గీతాలు కర్ణాటక సంగీతం నేర్చుకునే విద్యార్ధులకు అభ్యాస గీతాలుగా దోహదం చేస్తాయని అలాటివాటిని సంగీత విద్యార్ధులకు పాఠ్యాంశాలుగా పెట్టడం సమంజసమని ప్రముఖ సంగీతవేత్త 'కలైమామణి' శ్రీ పట్రాయని సంగీతరావు తమ అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చారు
నేను ఇవ్వబోయే ఘంటసాలవారి 101 గీతాల రాగాల పేర్ల పట్టికలో ఏవైనా పొరపాట్లు సంగీతశాస్త్రవేత్తల దృష్టినపడితే సాహేతుకంగా వివరించి సరిదిద్దండి. వీలుకాని పక్షంలో సహృదయతతో చదివి వదిలేయవలసిందిగా కోరుతున్నాను.
ఘంటసాలవారికి కళ్యాణి రాగమంటే మహా ఇష్టమని కొందరంటే కాదు రాగేశ్వరి అని కొందరంటారు. భీంప్లాస్, సింధుభైరవి వంటి రాగాల పేర్లు కూడా కనిపిస్తాయి. నా దృష్టిలో ఘంటసాలగారికి అన్నిరాగాలు ఇష్టమే. సన్నివేశానికి,భావప్రకటనకు అనుకూలంగా వుండే రాగాలన్నింటిని తన సంగీతదర్శకత్వంలోని పాటలకు ఉపయోగించుకున్నారని ఈ క్రింది 101 పాటల రాగాలపట్టిక ద్వారా అర్ధమవుతుంది. ఇప్పుడు ఆ సరాగాల వరసను చూద్దాము --
1. కళ్యాణి(కర్నాటిక్)/యమన్(హిందుస్థానీ) రాగంలో చేయబడిన పాటలు:
1.పలుకరాదటే చిలుకా (షావుకారు)
2.ఆ మనసులోనా (పల్లెటూరు)
3.కుడి ఎడమైతే (దేవదాసు)
4.చల్లని వెన్నెలలో (సంతానం)
5.హృదయమా సాగిపొమ్మా (పరోపకారం)
6.రావే నా చెలియా (మంచి మనసుకు మంచిరోజులు)
7.మది శారదాదేవి మందిరమే (జయభేరి)
8.జగమే మారినది (దేశద్రోహులు)
9.పూవై విరసినా పున్నమివేళా (శ్రీ తిరుపతమ్మ కధ)
10. రారా కృష్ణయ్యా (యమన్ రాగం) (రాము)
2. రాగేశ్వరి లేదా రాగేశ్రీ లో పాటలు:-
1.అన్నానా భామినీ (సారంగధర)
2.ఇది నా చెలీ ఇది నా సఖీ (చంద్రహారం)
1.అందమె ఆనందం (బ్రతుకుతెరువు)
2.దేవదేవ నారాయణ (శ్రీకృష్ణార్జున యుధ్ధం)
3.చల్లగ చూడాలి పూలను (పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు)
4.పదిమందిలో పాట పాడినా (ఆనందనిలయం)
5.నేలతో నీడ అన్నది (మంచిరోజులు వచ్చాయి)
6. ఈ జీవన తరంగాలలో (జీవనతరంగాలు)
4. షణ్ముఖప్రియ:-
1.దేవీ శ్రీదేవీ మొరలాలించి (సంతానం)
5. హుసేనీ:-
1.రాజా మహరాజా (టింగురంగ)
6. హరికాంభోజి స్వరాలు:-
1.మనవి సేయవే మనసార (రేచుక్క పగటిచుక్క)
2.నిజమైనా కలయైనా నిరాశలో (మూగనోము)
3.రామయతండ్రీ (సంపూర్ణరామాయణం)
7. రీతిగౌళ రాగంలోని పాటలు:-
1.శేషశైలావాస (శ్రీ వేంకటేశ్వర మహత్మ్యం)
8. కాపి(కర్నాటక):-
1.కలకానిది నిజమైనది (వెలుగునీడలు)
9. ఖరహరప్రియ రాగంలో పాటలు:-
1.పయనించే మన వలపుల (బావామరదళ్ళు)
2.మనసుగతి ఇంతే (ప్రేమనగర్)
3.వద్దుర బాబూ వద్దురా (కనకతార)
10. శంకరాభరణం లో పాటలు:-
1.నా హృదయంలో నిదురించే చెలీ (ఆరాధన)
2.నీతికి నిలబడి నిజాయితీగా (పూలరంగడు)
11. దర్బారీకానడ లో పాటలు:
1.శివశంకరీ శివానందలహరి (జగదేకవీరుని కధ)
2.విరిసే కన్నులలో వేయి బాసలు (డాక్టర్ బాబు)
12. హిందోళం లేదా మాల్కౌంస్
రాగాలలోని పాటలు:-
1.మోహనరూపా గోపాలా (కృష్ణప్రేమ)
2.కరుణా చూడవయా (దీపావళి)
3.సందేహించకుమమ్మా(లవకుశ)
4.నీ లేతగులాబీ పెదవులతో (మా ఇంటి దేవత)
5.సుడిగాలిలోన దీపం (జీవితచక్రం)
13. హంసధ్వని లో పాటలు:-
1.వాతాపి గణపతిం భజే (వినాయకచవితి)
14. పంతువరాళి లేదా కామవర్ధని లో పాటలు:
1. దినకరా శుభకరా (వినాయకచవితి)
15. ఖమాస్ రాగంలో పాటలు:-
1. సుందరి నీవంటి దివ్యస్వరూపమ్ము (మాయాబజార్)(కర్ణాటక శైలి)
2.మదిలో మౌనముగా(శకుంతల) (హిందుస్థానీ శైలి)
3. ఓ చెలి కోపమా అంతలో తాపమా (శ్రీకృష్ణ తులాభారం)
16. భాగేశ్వరి రాగంలో పాటలు:-
1.అలిగితివా సఖీ ప్రియా (శ్రీకృష్ణార్జునయుధ్ధం)
17. మోహన లేదా భూప్ రాగాలలో
పాటలు:-
1.మౌనముగా నీ మనసు పాడినా (గుండమ్మకధ)
2.మత్తు వదలరా నిద్దుర (శ్రీకృష్ణ పాండవీయం)
3.వినరా వినరా నరుడా (గోవులగోపన్న)
4.తిరుమల మందిర సుందరా (మేనకోడలు - సినిమాలో లేని పాట)
5. ఘనా ఘన సుందరా (భూప్) (భక్త తుకారాం)
18. మధ్యమావతి రాగం:-
1.రావే ప్రణవరూపిణీ రావే (స్వర్ణమంజరి)
2.మల్లియలారా మాలికలారా (నిర్దోషి)
19. గౌరీమనోహరి రాగం:/
1.మమతలు లేని మనుజులలోనా (గాలిమేడలు)
20. శుధ్ధ సావేరి రాగం :-
1.నిన్నలేని అందమేదో (పూజాఫలం)
21. శ్రీరాగం :-
1.నీ సుఖమే నే కోరుకున్నా (మురళీకృష్ణ)
2.జో లాలీ..లాలి నా చిట్టితల్లీ (ధర్మదాత)
22. పహడి రాగం:
1. ఈ నల్లని రాలలో (అమరశిల్పిజక్కన్న)
23. ద్విజావంతి రాగం:-
మనసున మనసై (డాక్టర్ చక్రవర్తి)
24. చక్రవాకం:-
1.విధి వంచితులై (పాండవవనవాసం)
25. మలయమారుతం:-
1.కొండగాలి తిరిగింది (ఉయ్యాలజంపాల)
26. ఆరభి రాగం:-
1.కులములో ఏముందిరా (సత్య హరిశ్చంద్ర)
2.ఈ జన్మ సరిపోదు గురుడా (రహస్యం)
27. బిలాస్ఖాన్ తోడి రాగం:-
1. బొమ్మను చేసి ప్రాణము పోసి (దేవత)
28. వలజి:-
1. నా రాణి కనులలోనే (చిలకా గోరింక)
29. శివరంజని రాగం:-
1.జోడుగుళ్ళ పిస్తోలు ఠా... (అత్తా ఒకింటి కోడలే)
30. నఠభైరవి రాగం:-
1. మగజాతికి నువు బలిపశువమ్మా (స్త్రీజన్మ)
2. రాధనురా నీ రాధనురా (పెళ్ళిచేసిచూడు)
31. పీలు రాగం:
1.ఇంతేలే నిరుపేదల బ్రతుకులు
(పుణ్యవతి)
32. సావేరీ రాగం:-
1. దీని భావము నీకే తెలియునురా (రహస్యం)
33. జంఝూటి రాగం:
1.ధనమేరా అన్నిటికి మూలం (లక్ష్మీనివాసం)
34. తోడి రాగ స్వరాలు:-
1. మనిషైతే మనసుంటే (అమాయకుడు)
2.బాబూ వినరా అన్నదమ్ముల కథ ఒకటి (పండంటికాపురం)
35. ఘూర్జరి తోడి:-
1.మాధవా మౌనమా సనాతనా (శ్రీ సత్యనారాయణ మహత్మ్యం)
36. ఆనందభైరవి రాగం:-
1.నే తాళలేనే ఓ చెలియా (శ్రీ కృష్ణావతారం)
37. మోహన కళ్యాణి:-
1. కరుణాలవాల ఇది నీదులీల (చెంచులక్ష్మి)
38. సింధుభైరవి రాగంలో పాటలు:-
1.శ్రీరస్తు చిన్నారి నా చెల్లికి (విజయం మనదే)
2.ఎవరో వస్తారని ఏదో చేస్తారని (భూమికోసం)
3.ముక్తిమార్గమూ కనలేవా (కృష్ణమాయ)
39. అన్యస్వరాలతో సౌదామిని రాగం:
1.ఆవేశం రావాలి ఆవేదన కావాలి (మనసు మాంగల్యం)
40. భైరవి స్వరాలు:
1.గాంధి పుట్టిన దేశమా ఇది (పవిత్రబంధం)
41. మలహరి రాగం:-
1.ఏనాడు మొదలెడితివో ఓ విధి (చంద్రహారం)
42. ఉదయరవిచంద్రిక లేదా శుధ్ధ
ధన్యాసి రాగం:-
1. భలే మంచి రోజు పసందైన రోజు (జరిగినకథ)
మిశ్రమ రాగాలతో పాటలు:-
43. మోహన,శంకరాభరణం రాగాలతో :
1. అవునా'! నిజమేనా (మల్లీశ్వరి)
44. భీంప్లాస్, ఖరహరప్రియ రాగాలతో:
1. నిన్న కనిపించింది (రాణి రత్నప్రభ)
45. చక్రవాకం, కానడ రాగాలతో:
1.రసికరాజ తగువారము కామా (జయభేరి)
46. పహడి,కాపి,పీలు రాగాల ఛాయలతో:
1. పాడుతాతీయగా చల్లగా (మూగమనసులు)
47. కీరవాణి, సింధుభైరవి రాగ స్వరాలతో:
1.విరిసిన వెన్నెలవో పిలిచిన... (బందిపోటు దొంగలు)
48. భైరవి ,తోడి స్వరాలతో:
1. టా టా వీడుకోలు... (బుధ్ధిమంతుడు)
రాగమాలిక గీతాలు :-
1. ఆనందభైరవి/శుభపంతువరాళి/
సింధుభైరవి/కాపి/నౌరోజ్/జంఝూటి రాగాలతో -
పుత్తడిబొమ్మా పూర్ణమ్మా (కన్యాశుల్కం)
2.కాపి/హిందోళం/హంసానందిని/
కేదారగౌళ/మోహన రాగాలతో -
ప్రళయ పయోధిజలే (భక్తజయదేవ)
3.హంసానందిని/హిందోళం రాగాలతో
జయ జయ జయ నటరాజా(వాల్మీకి)
4.కళ్యాణి/మోహన/హంసధ్వని రాగ ఛాయలతో:-
5.మాయామాళవగౌళ/ముఖారి/
సింధుభైరవి/సోహిని రాగాలతో:
తకిట తకిట ధిమి తబలా ఢక్కా (రాజమకుటం)
6.హంసధ్వని/వలజి/మోహన రాగాలతో:
జయత్వదభ్రవిభ్రమ- శివస్తోత్రం (సీతారామకళ్యాణం)
7.కానడ/శంకరాభరణం/మోహన/
ధన్యాసి/కేదారగౌళ/కళ్యాణి రాగాలతో
శ్రీ నగజా తనయం (హరికథ) (వాగ్దానం)
8.జంఝూటి/కాపి రాగాలతో:
దేవదేవ ధవళాచల (భూకైలాస్)
9.కళ్యాణి/కేదారగౌళ/శంకరాభరణం/కానడ
/పంతువరాళి/మధ్యమావతి రాగాలతో
శ్యామలా దండకం (మహాకవి కాళిదాసు)
11.కాంభోజి/కానడ/కీరవాణి/
మాయామాళవగౌళ/నాటకురంజి రాగాలతో -
ముక్కోటి దేవతలు ఒక్కటైనారూ (బావామరదళ్ళు)
12.శుధ్ధ ధన్యాసి/పడదీప్/
నఠభైరవి/ఖరహరప్రియ రాగాలతో
13.కళ్యాణి/భాగేశ్వరి/హిందోళం రాగాలతో:
14.కేదార్/మాల్కౌంస్/హేమంత్ రాగాలతో:
చెలియ కురుల నీడ (పెద్దక్కయ్య)
వచ్చే వారం నుండి ఘంటసాల స్వీయ సంగీత దర్శకత్వంలోని సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగాలు మీకోసం...
అంతవరకు సెలవు...
ప్రణవ స్వరాట్
