Saturday, 21 March 2026

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 7 - పెళ్ళి చేసుకుని ఇల్లు చూసుకుని చల్లగ కాలం గడపాలోయ్

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!


ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 7


పెళ్ళిచేసిచూడు – పెళ్ళి చేసుకుని ఇల్లు చూసుకుని చల్లగ కాలం గడపాలోయ్...

 

పెళ్ళిలో ఇచ్చిన ఐదులక్షలు తమ ఖర్చులకే చాలలేదని మరో ఐదు ఇస్తే తప్ప కోడలిని గడపలోకి రానివ్వమని ఖరాఖండీగా చెప్పడంతో అంత సొమ్ము సేకరించలేకఅత్తింటివారి సూటిపోటి మాటల అవమానాన్ని భరించలేక పరంధామం, అతని కూతురు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారని ఉదయాన్నే వాకర్స్ పార్క్ లో సంచలన వార్త. వరకట్న పిశాచి ధనదాహానికి మరో రెండు ప్రాణాలు బలి.

పెళ్ళిళ్ళలో కట్నం పేరుతో డబ్బు, నగలు, ఆస్తులు ఇచ్చినా, పుచ్చుకున్నా నేరమేనని, అందుకు శిక్షార్హులేనని భారత్ సర్కారు చట్టం తెచ్చినా ఈ మహమ్మారి జాడ్యం మన జాతిని పట్టి పీడిస్తూనేవుంది. అభివృద్ధి చెందిన పాశ్చాత్య దేశాలలో లేని ఈ జాడ్యం శతాబ్దాల కాలంగా ఆసియాలో ముఖ్యంగా దక్షిణాసియా దేశాలలో ఇంకా ప్రబలంగానే వుంది.

ఇటీవలి కాలంవరకు తండ్రి ఆస్తిలో హక్కు లేని ఆడపిల్ల సంరక్షణకోసం, భద్రత కొంత నగదునో, బంగారు నగలనో, భూములనో తమతమ స్తోమతకు  తగినట్లు కేటాయించి ఆ పిల్ల వివాహంలో కట్నంగా అత్తింటివారికి ఇవ్వడమనేది ఒక సంప్రదాయంగా మారి చివరికి కట్నం ఇవ్వకపోతే పెళ్ళిళ్ళే జరగని పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఎంత నాగరికత పెరిగినా, ఎంత ప్రపంచీకరణ జరిగినా, మన వివాహ వ్యవస్థలో ఎన్ని మార్పులు వస్తున్నా ఈ ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాలలో తలెత్తే సమస్యలను, జరిగే ఘోరాలను ఎవరూ రూపుమాపలేకపోతున్నారు.

పెళ్ళంటే నూరేళ్ళపంట. అవును, కట్నం పేరిట అత్తింట పంటే. స్తోమత కలిగినవాళ్ళకు పండగే. కానీ, స్తోమతలేని పెళ్ళి కూతురి తండ్రి మాత్రం రోడ్డున పడడం ఖాయం. ఈ విషయంలో తప్పనిసరిగా  ప్రజల మనస్తత్త్వం మారాలి. మానవత్వం పెరగాలి. అప్పుడే ఈ వరకట్న విషవృక్షం సమూలంగా పెకలించబడుతుంది.  వరకట్నాల నిషేధం విషయంలో వధువరులే ముందంజ వేయాలి. అదుపు ఆజ్ఞాలేని పెళ్ళి ఖర్చులను అరికట్టాలి.

డాబు, దర్పం, దర్జాల కోసం జరిగే ఆడంబరపు పెళ్ళిళ్ళను శాశ్వతంగా కట్టడి చేయాలి. అందుకు యువతే నడుంకట్టి ముందుకు సాగాలి. ఇందుకు మీకు మంచి స్ఫూర్తి కావాలా? వెంటనే చూడండి 1952 నాటి సినిమా 'పెళ్ళిచేసిచూడు'. 

ఇందులోని విద్యాధికుడైన కధానాయకుని సందేశమేమిటో తెలుసా!---

 

ఓ భావిభారత భాగ్యవిధాతలారా!

యువతీ యువకులారా! 

స్వానుభవమున చాటు నా సందేశమిదే ...వారెవ్వా...

తాధిన్న తకధిన్న తాంగిడితక తరికిటతక తోం...

పెళ్ళిచేసుకుని యిల్లుచుసుకుని చల్లగ కాలం 

గడపాలోయ్ మీరెల్లరు హాయిగ వుండాలోయ్! 

 

కట్నాల మోజులో మన జీవితాలనే బలిచేసి 

కాపురములు కూల్చు

ఘనులకు శాస్తికాగ.. పట్నాల పల్లెల

దేశ దేశాల మన పేరు చెప్పుకొని ప్రజలు సుఖపడగా

తాధిన్న తకధిన్న తాంగిడితక తరికిటతక తోం...

 

ఇంటా బయటా జంటకవుల వలె

అంటుకు తిరగాలోయ్ తరంపం-2

కంటిపాపలై దంపతులెపుడూ చంటి పాపలను సాకాలోయ్ -2

!!పెళ్ళి!!

 

నవభావములా నవరాగములా

నవజీవనమే నడపాలోయ్ -2

భావకవులవలె ఎవరికి తెలియని

ఏవో పాటలు పాడాలోయ్

పెళ్ళి చేసుకుని హాయిగా...

వుండాలోయ్...

                  🌿🌷🌿

ఇదే నేటి మన సజీవరాగం.

సంగీత సాహిత్యాల పస వున్న గీతాలే పదికాలాలపాటు ప్రజల హృదయాలలో నిల్చివుంటాయనేందుకు 'పెళ్ళిచేసిచూడు' లోని ఈ పాటే నిదర్శనం.

 

తాళి కట్టడానికి ముందే  ఇస్తానన్న కట్నం డబ్బు తాళి కట్టిన తర్వాత కూడా ఆడపెళ్ళివారు చెల్లించకపోవడంతో  వియ్యంకుడు ఆగ్రహించి కొడుకును అక్కడనుంచి లాక్కుపోతాడు.  రమణ, అమ్మడుల పెళ్ళి జరిగినా జరగనంత విషాదాన్ని పెళ్ళిపందిట్లో మిగిల్చిపోతుంది. అయితే, చదువు సంస్కారంగల రమణ  తండ్రికి తెలియకుండా అత్తవారింట్లో మకాంవేసి కొత్తల్లుడి హోదాలో మనుగుడుపు లాంఛనాలన్ని మహదానందంగా అనుభవిస్తూ , అత్తగారు, భార్య, బావమరదులను  కూడా తన గానా బజానాలతో సంతోషపరుస్తూంటాడు.

ఆ సందర్భంలోనే సంగీతప్రియుడైన కథానాయకుడు రమణ తన బావమరది తబలా వాయిస్తూండగామరో సిసింద్రీ బావమరది డ్యాన్స్ చేస్తూండగా తాను హార్మోనియం వాయిస్తూ కట్నాలమోజులో జీవితాలను బలిచేసే ఘనులందరికీ శాస్తి జరగాలని ఘంటసాల బాణీలో భావిభారత భాగ్యవిధాతలైన యువతీయువకులందరికీ మంచి సందేశమిస్తాడు. తర్వాత,  తన భార్యతో వేరే వూళ్ళో కాపురం పెడతాడు.చిత్రవిచిత్ర నాటకాలతో ఎవరి మనసు నొప్పించకుండా తండ్రి మనసుమార్చి కథను సుఖాంతం చేస్తాడు. అభ్యుదయవాదిగా అందరి మన్ననలు పొందుతాడు.

తరతరాలుగా మన దేశంలోని మధ్యతరగతి కుటుంబీకులను పట్టిపీడిస్తున్న వరకట్న జాడ్య సమస్యను పెద్ద పెద్ద ఉపన్యాసాలతోను, ఏడుపు పెడబొబ్బలతోను కాకుండా చాలా వినోదాత్మకంగా, వ్యంగాన్ని కూడా మిళితం చేసి హాస్యరస ప్రధానంగా తెరకెక్కించారు 'పెళ్ళిచేసిచూడుదర్శకుడు అక్కినేని లక్ష్మీ వరప్రసాద్సింపుల్ గా 'ప్రసాద్'.  చెప్పదలుచుకున్న విషయాన్ని సున్నితంగా ప్రేక్షకుల హృదయాలలో నాటేలా సినిమా లోని ప్రతి సన్నివేశాన్ని చిత్రీకరించారు. ఇందులో చక్రపాణి గారి హస్తం ఎంతైనావుంది.

విజయావారి సినిమాల కథాసంవిధానమంతా చక్రపాణిగారి ఆధ్వర్యంలోనే జరుగుతుంది. సినిమా నిర్మాణ వ్యవహారమంతా చక్రపాణిగారిదే, నాగిరెడ్డిగారి జోక్యమేం వుండదు. పెట్టుబడి, వ్యాపార వ్యవహారాలు మాత్రం ఆయనవి. సినిమా నిర్మాణంలో తనకు ఏ మాత్రం అసంతృప్తి కలిగినా చక్రపాణి సహించేవారు కాదు. తనకు కావలసిన పద్ధతిలో పనిజరగకపోతే ఎంత పెద్ద నటులనైనాసాంకేతిక నిపుణులనైనా తొలగించి మరల కొత్తగా పని మొదలెట్టడానికి సంశయించేవారు కాదు. అందుకు నిదర్శనంగా పెళ్ళిచేసిచూడు, మిస్సమ్మ, మాయాబజార్ సినీమాలు చెప్పుకోవచ్చు. పెళ్ళిచేసిచూడులో నటన విషయంలో కధానాయిక జి.వరలక్ష్మి పెట్టే ఇబ్బందులు భరించలేక ఆవిడ స్థానంలో అంజలీదేవిని పెట్టుకుందామని నిర్ణయించుకున్నారట. కానీఅంజలీదేవి మధ్యవర్తిత్వంతో జి.వరలక్ష్మిగారినే కొనసాగించినట్లు  చెప్పుకుంటారు. అలాగే మిస్సమ్మలో మొదట హీరోయిన్ గా భానుమతి గారితో కొంత షూటింగ్ అయాక ఆవిడ సమయపాలన సక్రమంగా పాటించకపోవడంతో  విసుగెత్తిన చక్రపాణి భానుమతి స్థానే కధానాయికగా సావిత్రిని తీసుకున్నారు. మాయాబజార్ సినిమా సంగీత దర్శకుడిగా ఎస్.రాజేశ్వరరావు ఓ నాలుగు పాటలు కంపోజ్ చేసిన తర్వాత నిర్మాతలతో ఏర్పడిన విభేదాలవలన పక్కకు తప్పుకోగా ఆయన స్థానంలో ఘంటసాల వచ్చారు. ఈవిధంగా విజయా వారి సినిమా నిర్మాణ బరువుబాధ్యతలంతా చక్రపాణి గారే భరించేవారు.

విజయావారి సినీ నిర్మాణం అంతా ఒక ప్రణాళిక ప్రకారం పకడ్బందీగా జరిపించినట్లుగా కనిపిస్తుంది. తమ సినిమాలు ఒకే రకంగా కాకుండా అన్ని వర్గాల ప్రేక్షకుల ఆదరణ పొందడానికి కావలసిన అన్ని అంశాలతో రూపొందించేవారు. ఒక ఏడాది సాంఘిక సినిమా తీస్తే ఆ మరుసటి సంవత్సరం జానపదం, తర్వాత మళ్ళీ సాంఘికం,  ఇలా రొటేషన్ లోనే వారి సినీమాలు వచ్చాయి. విజయావారి మొదటి చిత్రం షావుకారు సాంఘికం, రెండవ సినిమా పాతాళభైరవి జానపదంమూడవ సినిమా పెళ్ళిచేసిచూడు సాంఘికంతర్వాత చంద్రహారం జానపదం, మిస్సమ్మ సాంఘికం, తర్వాత మాయాబజార్ పౌరాణికం...

అలాగే డైరక్టర్స్ కూడా సాంఘికాలను ఎల్.వి.ప్రసాద్ చేస్తే జానపదాలుపౌరాణికాలను కె.వి.రెడ్డి చేసేవారు.ఈ ఆనవాయితీ 'అప్పుచేసి పప్పుకూడు' వరకు కొనసాగింది. తర్వాత విజయాలో ప్రసాద్ గారు పనిచేసినట్లు లేదు.

ఉదాత్తము, గంభీరము అయిన కథాశంతో కూడిన పెళ్ళిచేసిచూడు సినిమా కేవలం పెద్దలను మాత్రమే కాదు పిల్లలను కూడా అలరించింది. మద్రాసు ఆలిండియా రేడియో బాలానంద సభ్యులు ---  కుందు, కందా మోహన్ , బేబీ గిరిజ (నటి కాంచన చెల్లెలు), బేబి ఉష, మొదలగువారు ఈ సినిమాలోని హాస్యాన్ని నూటికి నూరుపాళ్లూ పండించారు.  పెళ్ళిచేసిచూడు లో సగం ప్రముఖ పాత్ర పిల్లలిదే. ఇంతవరకూ ఏ పెద్దల సినిమాలోను పిల్లలమీద ఏకంగా నాలుగు వినోదభరిత గీతాలు చిత్రీకరించిన దాఖలాలు లేవు. ఘంటసాలగారి సంగీత దర్శకత్వంలోని ఆ పిల్లల పాటలు... 'బ్రహ్మయ్యా ఓ బ్రహ్మయ్యా!'; 'అమ్మా నొప్పులే'; 'ఏవూరిదానవే వన్నెలాడీ'  ఈనాటికీ కూడా  అందరినీ గిలిగింతలు పెడుతున్నాయి. ఆ చిన్నపిల్లల పాటలను మాస్టర్ రామకృష్ణ, గిడుగు భారతి,ఉడత సరోజిని పాడారు.సినిమా మొదటి గంట కాలం పిల్లలదే. సినిమా ప్రారంభమైన గంటవరకు హీరో ఎన్టీఆర్ తెరమీద కనపడడంటే

ఎవరైనా నమ్ముతారా! కానీ పచ్చి నిజం. ఈనాడు అలా చూపిస్తే సూపర్ స్టార్ల వీరాభిమానులు ఊరుకుంటారా! తెరలు చించి, కుర్చీలు విరక్కొట్టి సోడాబాటిల్స్ తో రణరంగమే సృష్టిస్తారు. కానీ ఆనాడు సినిమా కు కధే ప్రధానం. కథ ప్రకారమే నాయికా నాయకుల ఉనికి.

మొదటినుంచి విజయావారి సినిమాలలో  సంగీతానిదే పెద్ద పీట. శ్రవణానందకరమైన పాటలకు పెట్టింది పేరు సంగీతదర్శకుడు ఘంటసాలైనాఎస్.రాజేశ్వరరావు అయినా, పెండ్యాల అయినా, మరొకరు మరొకరు అయినా మెలొడికే ప్రాధాన్యత. విజయావారి పాటలెప్పుడూ ఆపాతమధురాలే. ఆ బీజం వేసింది విజయా తొలి ఆస్థాన సంగీత దర్శకుడు ఘంటసాలే అంటే అతిశయోక్తికాదు.

కర్ణాటక సంగీతంలో సుశిక్షితుడైన ఘంటసాలగారికి హిందుస్థానీ సంగీతం పట్ల కూడా చక్కటి అవగాహన వుంది. శాస్త్రీయ సంగీత రాగాలను  లలితసంగీతానికి అనువుగా వినియోగించుకోవడంలో ఘంటసాలవారి ప్రతిభ అనన్య సామాన్యం. ఆవిషయం వారి తొలికాలపు సినిమాలనుండి ఆఖరి చిత్రాలవరకూ నిరూపిస్తూనే వచ్చాయి.

ఘంటసాలవారికి కళ్యాణి రాగమంటే మహా ఇష్టం అనే ముద్రపడింది విజయావారి షావుకారులోని 'పలుకరాదటే చిలుకా' పాటతోనే. ఈ పాటకు ముందు ఆ రాగంలో ఘంటసాలగారు మరేదైనా పాట స్వరపర్చి పాడారో లేదో  తెలియదు కానీ, పెళ్ళిచేసిచూడు సినిమా లోని ఈనాటి సజీవరాగం ' పెళ్ళిచేసుకుని ఇల్లుచూసుకుని చల్లగ కాలం గడపాలోయ్' ను కూడా  అదే కళ్యాణి రాగంలో చేసి సంగీతాభిమానుల అభిప్రాయాన్ని మరింత బలపర్చారు.

తదాదిగా ఘంటసాలగారు కళ్యాణి రాగంలో ఎన్నో పాటలు స్వరపర్చి గానం చేశారు. ఆ రాగంలో ఎన్ని పాటలు విన్నా విసుగుచెందని రీతిలో శ్రోతలను మైమరపించి పరవశింపజేసిన ఘనత ఘంటసాలగారిది.

అసలు మహత్తు అంతా ఆ రాగంలోనే వుంది. మంగళప్రదమైన రాగం కళ్యాణి. కర్ణాటక సంగీత మేళకర్తరాగ విభజనాచక్రంలో 'కళ్యాణి' 65వ మేళకర్త రాగంగా గుర్తింపబడింది. 

మేళకర్త రాగం అంటేనే సంపూర్ణరాగం అని అర్ధం. ఆరోహణా అవరోహణా క్రమంలో సప్తస్వరాలు వుంటాయి.

మనసుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగించే కళ్యాణి రాగాన్ని విద్వాంసులు కచేరీ ఆరంభంలోనే ఆలపిస్తారు. ప్రసిధ్ధి పొందిన త్యాగరాజస్వామి వారి 'నిధి చాల సుఖమా', ముత్తుస్వామి దీక్షితులవారి 'కమలాంబాం భజరే' కీర్తనలు ఈ కళ్యాణి రాగానికి చెందినవే.

ఇక సినిమాల విషయానికి వస్తే కళ్యాణి రాగంలో పాటలు చేయని సంగీతదర్శకులే వుండరు. కర్ణాటక సంగీతంలోని కళ్యాణి రాగానికి సమాంతర హిందుస్థానీ రాగం 'యమన్'. ఈ యమన్ రాగంలో అనేక సూపర్హిట్ సాంగ్స్ హిందీ సినిమా లలో ఉన్నాయి. ఈ కళ్యాణి రాగ స్వరాలను వెస్ట్రన్ సంగీతంలో 'లిడియన్' అంటారు. అంతటి జగత్ప్రసిధ్ధి చెందిన కళ్యాణి

ఘంటసాలవారి ఇష్టసఖి కావడంలో ఆశ్చర్యం ఏముంది. ఈ కళ్యాణిరాగంలో ఘంటసాలగారు పాడిన ప్రతి ఒక్కపాటా వైవిధ్యం తో కూడినవే.


'ఓ.. భావిభారత భాగ్యవిధాతలారా!యువతీ యువకులారా!..' అని సాకీ ఎత్తుగడ...  వారెవ్వా! తాధిన్న తకధిన్న తాంగిడితక తరికిటతక తోం... అన్న ముక్తాయింపు  మనకెంతో ఉత్సాహాన్ని, ఉల్లాసాన్ని  రేకెత్తిస్తుంది. పాట మొత్తం ఆనందసాగరంలో ఓలలాడిస్తుంది. కథానాయకుడు సంగీతప్రియుడు, హార్మోనియం వాద్యగాడు కూడా కావడంవలన అతను పాడిన రెండు మూడు పాటలను హార్మోనియం ప్రధానవాద్యంగా మలచారు ఘంటసాల.  సంగీతంతో ఏమాత్రం సంబంధంలేని హీరో ఎన్టీఆర్ నటనకు ఇదొక పెద్ద సవాలు. ఏదో ఆషామాషీగా హార్మోనియం ముందు కూర్చుంటే సన్నివేశం రక్తికట్టదు. అందుకోసం రామారావుగారు ప్రత్యేక శ్రధ్ధతో ఘంటసాలగారు ఈ పాటలను కంపోజ్ చేస్తున్నప్పుడు, రిహార్సల్స్ సమయంలో పక్కనే కూర్చుని హార్మోనియం ఎలా పట్టుకుంటారోమెట్లమీద వ్రేళ్ళు ఎలా వుంచుతారో మొదలైన విషయాలను అవగాహన చేసుకుని ఆ విధంగా పాటల షూటింగ్ లో అనుసరించారట. ఈ పాట మరింత రక్తి కట్టడానికి ఎన్టీఆర్ తోపాటు  తెరమీద తబలావాయించిన జోగారావు, పాటకు తగిన డ్యాన్సాడిన మాస్టర్ కుందుల నటన కూడా చాలా దోహదం చేసింది. ఘంటసాలగారు ఈ పాటను చాలా నాచురల్ గా, సునాయాసంగా, హుషారుగా పాడారు. ఆ కంఠంలోని మాధుర్యానికి, భావప్రకటనకు ఎవరైనా ముగ్ధులు కాకతప్పదు.

ఘంటసాలగారి వాద్యగోష్టి ఎప్పుడూ సున్నితంగా, వీనులవిందుగా వుంటుంది. కర్ణకఠోర ధ్వనులు దరికిచేరవు. ఈ పాటలో కూడా హార్మోనియం, వయొలిన్స్, పియానోఫ్లూట్, క్లారినెట్‌, తబలా, టేప్ (డప్పు) వంటి వాద్యాలనే సరళంగా ఉపయోగించారు.

పెళ్ళిచేసిచూడులో ఎన్ని పాటలున్నాయో అంతమంది గాయనీగాయకులుండడం ఓ విశేషం. పింగళివారు పదహారు పాటలనుఊటుకూరు సత్యనారాయణ ఒక పాట వ్రాయగా వెరసి  ఆ 17 పాటలను ఘంటసాలవారి సంగీత నిర్దేశకత్వంలో, ఆయనతోపాటు పి.లీల, రాణి, ఉడత, కోమల, భారతిరామకృష్ణ, శకుంతల, జిక్కి , విజె వర్మపిఠాపురం, పామర్తి మొదలగువారు పాడించారు. సాటి గాయనీగాయకులను ప్రోత్సహించడం లో ఘంటసాలవారి సహృదయతకు ఈ సినీమా ఓ మచ్చుతునక.

ఎన్.టి.ఆర్, జి.వరలక్ష్మి, సావిత్రి, ఎస్.వి.రంగారావు, డా. శివరామకృష్ణయ్య, జోగారావు, పద్మనాభం, మహంకాళి వెంకయ్యపుష్పలత మొదలగువారు నటించిన 'పెళ్ళిచేసిచూడు' తమిళంలో 'కళ్యాణం పణ్ణి పార్'  ఒకేసారి తీసారు. పాటలన్నీ రెండు భాషలలో విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందాయి. ఓ పుష్కర కాలం తర్వాత విజయావారే ఈ సినిమా ను హున్సూర్ కృష్ణమూర్తి దర్శకత్వంలో 'మదువే మాడినోడు' పేరుతో రాజ్ కుమార్, లీలావతి హీరో హీరోయిన్ లుగా కన్నడంలో తీసి మంచి విజయం పొందారు. ఆ సినిమాకు కూడా ఘంటసాలగారే సంగీతదర్శకత్వం వహించి హీరో పాటలు పాడారు. తెలుగులో లీల పాడిన పాటలను కన్నడంలో పి.సుశీల పాడారు. తెలుగు తమిళాలకు డైరక్ట్ చేసిన ఎల్.వి. ప్రసాద్ గారు ఈ సినిమా ను హిందీలో 'షాదీ కె బాద్' గా స్వీయదర్శకత్వంలో రంగుల్లో నిర్మించారు. జితేంద్ర, రాఖి నటించిన ఈ చిత్రానికి లక్ష్మీ కాంత్ ప్యారేలాల్ సంగీతం సమకూర్చారు.

ఈ విధంగా విజయావారి మూడవ సినిమా 'పెళ్ళిచేసిచూడు' సర్వత్రా కళ్యాణప్రదంగా ప్రేక్షకులను ఆనందపర్చింది. 

'పెళ్ళిచేసిచూడు' సినిమా పబ్లిసిటీ విషయంలో విజయావారు వినూత్న పోకడలు పోయారు. సినిమా విడుదలకు ముందు ఈ సినీమా కధలోని ముఖ్యాంశాలతో, ముఖ్య సూత్రధారులను పరిచయం చేస్తూ పింగళివారిచే   ఒక పెద్దపాటను వ్రాయించి ఘంటసాలవారిచేత పాడించి దానిని ఆంధ్రదేశంలోని అన్ని థియేటర్లలో పెళ్ళిచేసిచూడు సినిమా స్లైడ్స్ మీద వినిపించి సినిమా విడుదలకు ముందే ప్రేక్షకులలో ఈ సినిమా పట్ల గొప్ప ఉత్కంఠను కలిగించారు.

విజయావారికి ఘంటసాలగారి మీద ఎంత అభిమానమూ, నమ్మకమూ లేకపోతే ... 'గంట గంటకూ ఇంట ఇంటనూ ఎవ్వరి కంఠం వింటారో ఆ ఘంటసాలవారీ చిత్రానికి నాదబ్రహ్మలండీ...' అని అంటారు! చిత్రం ఏమంటే ఈ ట్రైలర్ గీతాన్ని ఘంటసాలగారే పాడి తన గురించి తానే పరిచయం చేసుకున్నారు.

సినిమా పబ్లిసిటీ విషయంలో విజయావారి ఈ సరికొత్త పోకడ మంచి ఫలితాలనే ఇచ్చింది.

నాకు ఏడేళ్ళ వయసులో 'పెళ్ళిచేసిచూడు' సినిమా బొబ్బిలి శ్రీరామా టకీస్ (రాజావారిదే) లో విడుదలైనప్పుడు కోటలోని ఘోషా స్త్రీలతోపాటు మా ఇంటి ఆడవాళ్లకూ అందిన ఆహ్వానం మేరకు ఆ సినిమాను మొదటిసారిగా  బాక్స్ లో కూర్చొని  పరదాల వెనకనుండి  చూడడం ఎన్నటికి మరపురాని అనుభవం.

కొసమెరుపు:-

ఈ సినిమా లోని ' ఏడుకొండలవాడా వెంకటా రమణా' అనే గీతాన్ని ముందుగా జిక్కితో పాడించారు. ఆది రికార్డు గా కూడా వచ్చింది. కానీ ఆ పాట తమకంత తృప్తికరంగా లేకపోవడంతో మరల పి.లీలతో పాడించి రికార్డు చేశారు. ఆదే సినిమాలో కూడా వినిపిస్తుంది.

కర్ణాటక సంగీత రాగాలైన 'చారుకేశి','చక్రవాకం' లను తెలుగు సినిమాలకు మొట్టమొదటి సారిగా పరిచయం చేసినది ఘంటసాలగారే.


అటువంటి ఘనత కల్గిన ఘంటసాలవారి మరో సజీవరాగంతో వచ్చే వారం మరల కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్

Saturday, 14 March 2026

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 6 - ఎంత ఘాటు ప్రేమయో

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!


ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 6


పాతాళభైరవి - ఎంత ఘాటు ప్రేమయో

ఒక సాయంత్రం పార్క్ లోకి వచ్చిన ఓ వృధ్ధదంపతులు  ఒకరికొకరు ఆసరాగా మెల్లగా నడుచుకుపోతున్నారు... 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో ఇంత లేటు వయసులో' అంటూ వేళాకోళంగా ఓ యువజంట వారిని దాటుకుంటూ ముందుకు పోయారు. ఇది నా మనసుకు పట్టలేదు. ఫన్ కి సీరియస్నెస్ కు తేడా తెలియని ఆ వయసులో, ఈ యువజంట చేసిన కామెంట్ కు నా ఒళ్ళుమండింది. ఆనాడు ఇలాటి పేరడీలు కోకొల్లలు. శ్రీరంగం నారాయణబాబు పేరడీ కింగ్. నాకు సాహిత్యంలో ఓనామాలు తెలియకపోయినా  వీళ్ళంతా తెలుగు సాహిత్యాన్ని భ్రష్టు పట్టించేస్తున్నారని తెగ ఫీలయైపోయేవాడిని. 

శ్రీశ్రీ వంటి మహాకవి కూడా పేరడీ ప్రభావానికి లోనై ఘాటుప్రేమను లేటు వయసుకు అన్వయించి ఒక సినిమాలో పాట వ్రాశారు. తదాదిగా మరింతమంది సినీ గేయరచయితలు ఈ ఘాటుప్రేమను  ఉపయోగించి మరింత ఆదాయం పొందారు.  వాళ్ళ తప్పేంలేదు. 'శంఖంలో పోసిందే పవిత్రతీర్థం' అని నమ్మే మనస్తత్త్వం ఉన్నంతకాలం మనకు సెలబ్రిటీస్ చెప్పిందే వేదం, దానికే విలువ, గుర్తింపు, గౌరవం. అప్పటికే ఉన్న అసలు మూలాలను గురించి ఎవరూ పట్టించుకోరు. తలవను కూడా తలవరు.

సరే ఈ విషయం పక్కనపెట్టి అసలు విషయానికి వద్దాము.

'ఘాటు ప్రేమ'..' కన్నుకాటు'... 'తీవ్రవీక్షణం', లేత వలపులో కళలు విరియడం వంటి పదప్రయోగాలతో తెలుగు ప్రజానీకాన్ని తీవ్రంగా బాధపెట్టిన ఆద్య సినీ కవి పింగళి నాగేంద్రరావు గారు. ఇలాటి పదాలు మన తెలుగులో ఎప్పటినుంచో వున్నవే, నేను కొత్తగా కనిపెట్టిందేమీ లేదని పింగళి గారు ఎంత చెప్పినా ఒప్పుకోరే.. కాదు కాదు మీరే నూతన పద సృష్టికర్తలంటూ తెలుగు సినిమా ప్రేక్షకులు ఆయనను అగ్రాసనంపై కూర్చోపెట్టారు.

గత 75 సంవత్సరాలుగా తెలుగువారందరినీ అంతటి ప్రభావితులను చేసిన 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో ఎంత తీవ్రవీక్షణమో.....' పాతాళభైరవి' సినిమా లోని ఈ గీతమే ఈనాటి ఘంటసాల సజీవరాగం.

పింగళి రచనకు ఘంటసాల సంగీతం; పి.లీల, ఘంటసాలల యుగళం; తెరపై మాలతి (రాకుమారి-ఇందుమతి), ఎన్.టి.రామారావు (తోటరాముడు) ల అభినయం. ----

రాకుమారి (లీల): 

'ఎంత ఘాటుప్రేమయో ఎంత తీవ్ర వీక్షణమో! ఓ...

                                                            !ఎంత!

కన్నుకాటు తిన్నదిగా కళలు విరిసెనే..

నా.. మనసు మురిసెనే...

                                                            !ఎంత!

తోటరాముడు(ఘంటసాల):

ఎంత లేత వలపులో ఎంత చాటు మోహములో ఓ... 

                                                            !ఎంత లేత!

కన్నులలో కనినంతనే  తెలిసిపోయెనే

నా... మనసు నిలిచెనే-2 

                                                            !ఎంత లేత!


రాకుమారి: 

ఈ జాబిలి, ఈ వెన్నెల ఈ మలయానిలమూ-2

విరహములో వివరాలను విప్పి చెప్పెనే

                                                            !ఎంత!


తోటరాముడు:

ఓ జాబిలి... ఓ వెన్నెల.. ఓ మలయానిలమా - 2

ప్రియురాలికి విరహాగ్నిని పెంపుజేయవే

                                                            !ఎంత లేత!

అసలు ప్రేమంటే... చాలామందికి కలిగే సందేహమే. కుల మత భాషా ప్రాంతాలకు, కాలమాన పరిస్థితులకు అతీతమైనది. అవ్యక్తం, అనుభవైకవేద్యం. పరమ పవిత్రం. స్వార్ధరహిత పరస్పరానురాగ బంధం. వ్యక్తుల మధ్య పరస్పర అవగాహన, విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన  గాఢంగా పెనవేసుకునే జీవితబంధం.  శారీరక సౌందర్యాకర్షణల వలన, ఆస్తిఅంతస్తులు,హోదాల మోజులో కలిగే ప్రేమ తాత్కాలికం. నీతి, నిజాయితీ లేని ప్రేమ అశాశ్వతం. ప్రేమ తత్త్వం సరిగా అర్ధంకానివారికి అదెప్పటికీ బ్రహ్మ పదార్ధమే. 

నిజాయితీ తో కూడిన సున్నితమైన, మధురమైన  అసలు ప్రేమలోని గాఢత్వాన్ని విశదపర్చే క్రమంలో పింగళివారు ప్రయోగించిన  నవ్యపదం 'ఘాటు ప్రేమ'. సున్నితము,లలితము అయిన ప్రేమను  ఈ 'ఘాటు'తప్పక ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తుంది.

ప్రథమ వీక్షణలోనే ప్రేమాంకురం. అది అతి'తీవ్రం'. నాయిక కన్ను ప్రేమకాటు తినడంతో విరిసిన కళలు మనసును మురిపించి పరవశం కలిగించాయి. నాయిక లేతవలపులోని చాటు మోహం చూసిన మరుక్షణమే అర్ధం చేసుకున్న నాయకుడు నాయికలో విరహాగ్నిని మరింత పెంచమని జాబిలి, వెన్నెల, మలయానిలాల సహాయాన్ని అర్ధిస్తున్నాడు. ప్రేమ జంటలకు ప్రేరణను, స్ఫూర్తిని కలిగించే ఈ ప్రేమగీతాన్ని అద్భుతమైన పదజాలంతో పింగళి నాగేంద్రరావుగారు 'పాతాళభైరవి' సినిమా కోసం వ్రాశారు. 'పాళాళభైరవి' సినిమా విడుదలై 75 సంవత్సరాలు గడిచినా ఈ ప్రేమగీతం ఆనాటినుంచి ఈనాటివరకు నవ్యహరితంగా ప్రేమజంటలను,శ్రోతలను మురిపిస్తూనే వున్నది,మైమరపిస్తూనే వున్నది.

ఈ డ్యూయెట్ పాటలోని విశేషమేమిటంటే...  ఈపాటను నాయికా నాయకులిద్దరూ  ఒకే స్థలంలో నుండి ఆలపించరు. ఓ వెన్నెల రాత్రివేళలో  రాజమందిరంలోనుండి రాకుమార్తె,తోటలోనుండి తోటరాముడు తమ తమ మనసులోని ప్రేమభావాలను చంద్రుడి సమక్షంలో ఈ పాటరూపంలో విప్పి చెప్పుకుంటారు.

ఈ ఆపాతమధుర గీతాన్ని మనకు అందించిన 'పాతాళభైరవి' సినిమాకు సంబంధించిన విషయాలు, విశేషాలు ఒకటా, రెండా ! తవ్వినకొద్ది ఈ అమూల్యనిధి నుండి బయటపడుతూనే వుంటాయి.

ఆసియా ఖంఢంలోనే అతి పెద్ద సినిమా స్టూడియోగా పేరుపొందిన వాహినీ స్టూడియో అధినేత బొమ్మిరెడ్డి నాగిరెడ్డి. 1948లో వాహినీ స్టూడియో కట్టిన తర్వాత  నిర్మించబడిన మొదటి సినీమా వాహినీ పిక్చర్స్ బ్యానర్ మీద కెవిరెడ్డి దర్శకత్వంలోని 'గుణసుందరి కథ'. 1949లో వచ్చింది.  తర్వాత, నాగిరెడ్డిగారు విజయా ప్రొడక్షన్ సంస్థను చక్రపాణి సహ నిర్మాతగా ప్రారంభించి 1950లో 'షావుకారు' సినిమాను విడుదల చేశారు. 'పాతాళభైరవి' విజయావారి రెండవ చిత్రం. విజయా వాహినీ స్టూడియో పెర్మెనెంట్ కెమేరామన్ మార్కస్ బార్ట్లీ. విజయావారి చిత్రాలలో పాటలకు, ముఖ్యంగా, వెన్నెల పాటలకు పెట్టింది పేరు. 

చక్రపాణి గారి ఆధ్వర్యంలోని 'చందమామ'  పత్రిక అంటే ప్రజలకెంత అభిమానమో, అంతే ప్రేమ విజయావారి సినిమా చందమామ. తెలుపు నలుపు సినిమా లలో చందమామను, తటాకాలలో వెన్నెలక్రీనీడలను, చల్లగ వీచే పిల్లతెమ్మెరలకు సన్నగ నడుమూపే లతా సౌందర్యాలను అత్యద్భుతంగా చిత్రీకరించడంలో మార్కస్ బార్ట్లీని మించినవారు లేరు. భారతీయ కళా సంస్కృతిని పూర్తిగా అర్ధం చేసుకుని తెలుగు సినిమాఔన్నత్యానికి పాటుపడిన ఛాయాగ్రహకుడు. ఒంటికన్నుతో అపూర్వాలను సృష్టించిన మేధావి మార్కస్ బార్ట్లీ. ఆయన పనితనం పాతాళభైరవి సినిమాలో అణువణువున ప్రతిబింబిస్తుంది.

'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో' పాట చిత్రీకరణ ప్రేక్షకులలో మోహాన్ని రేకెత్తించి పరవశం కలుగజేసింది. ఈ విషయంలో గాయక,సంగీత దర్శకుడు ఘంటసాల; ఛాయాగ్రహకుడు మార్కస్ బార్ట్లీ పోటాపోటీగా కృషి  చేశారనిపిస్తుంది.

కాశీమజిలి కథలు, అల్లావుద్దీన్ కథల ఆధారంగా తీయబడిన అపూర్వ జానపద చిత్రం 'పాతాళభైరవి'. చిత్రనిర్మాణంలోని 24 శాఖల అసమాన్య కృషి ఫలితం 'పాతాళభైరవి'. తెలుగు తమిళ భాషలలో నిర్మించిన ఈ కళాఖండం ఘనవిజయానికి ముఖ్య కారణం పింగళివారి మాటలు, ఘంటసాలవారి పాటలు. మాటలు, పాటలు రెండూ సమానంగా తెలుగనాట ప్రజలనోట నానాయి.  కెవిరెడ్డిగారి దర్శకత్వ ప్రతిభతో 200 రోజులు ఆడిన మొట్టమొదటి తెలుగు సినిమా 'పాతాళభైరవి'. అలాగే అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవాలలో ప్రదర్శించబడిన మొట్టమొదటి తెలుగు సినిమా 'పాతాళభైరవి'. ఈ సినీమా హీరో తోటరాముడు ఎన్.టి.ఆర్ కు, విలన్ మాయలమాంత్రీకుడు ఎస్.వి.రంగారావుకు తిరుగులేని స్టార్ ఇమేజ్ ను సంపాదించిపెట్టిన ఫాంటసీ సినిమా 'పాతాళభైరవి'. మొదట్లో ఈ సినిమా హీరోగా ఎవరిని పెట్టాలనే మీమాంసలో డైరెక్టర్ కెవిరెడ్డి గారు పడ్డారు. అంతవరకూ ఫోక్లోర్, గ్లామరస్ హీరోగా పేరు సంపాదించుకున్న  ఎ.ఎన్.ఆర్ కు బదులుగా కొత్త హీరో (షావుకారు) ఎన్.టి.ఆర్ ను  తోటరాముడు పాత్రకు ఎన్నుకున్నారు. 

పండిత పామర జనాలను ఒకే రీతిలో అలరించిన 'పాతాళభైరవి'సంచలన విజయానికి ఘంటసాల సంగీతం, పాటలు ముఖ్య కారణమయ్యాయి. ఈ సినిమా లో వున్న 11 పాటలను ఘంటసాల, పి.లీల, జిక్కి, కోమల, టి.జి.కమలాదేవి, రేలంగి, పిఠాపురం పాడారు. 

ఈ సినిమా లో ఏ పాటకు ఆ పాటే గొప్పగా వున్నప్పటికి సాహిత్య పరంగా, సంగీతపరంగా పి.లీల, ఘంటసాల 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో' పాట ఈనాటికీ సజీవరాగంగా తెలుగు ప్రజల హృదయాల్లో నిలిచిపోయింది.

ఘంటసాలగారికి ఉస్తాద్ బడేగులాం ఆలీఖాన్ గారి హిందుస్థానీ సంగీతమంటే చాలా మక్కువ. ఖాన్ సాహేబ్ గానం చేసిన అనేక రాగాల స్ఫూర్తితో ఘంటసాలగారు మంచి మంచి పాటలెన్నో స్వరపర్చారు. అలాటి రాగాలలో రాగేశ్రీ (రాగేశ్వరి) ఒకటి. ఆ రాగంలోనే 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో' పాటను స్వరపర్చారు. రాగేశ్రీ లేదా రాగేశ్వరి హిందుస్థానీ సంగీతం లో ఖమాస్ థాట్ రాగం. అంటే జన్యరాగం. ఔడవ షాడవ రాగం. ఆరోహణలో ఐదు స్వరాలు, అవరోహణలో ఆరు స్వరాలు పలుకుతాయి. శృంగార రసానికి, సరళమైన మృదుభావాలకు అనువైన రాగం రాగేశ్వరి. 

ఘంటసాలగారికి, మలయాళ గాయని పి.లీలగారికి  తెలుగు, తమిళ భాషలలో ఎనలేని ఖ్యాతి తెచ్చిపెట్టిన పాట 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో'. ఘంటసాల మాస్టరు ఈ పాటలో ఉపయోగించిన పియానో, వైయొలిన్స్, సాక్సో, ట్రంపెట్, క్లారినెట్, ఫ్లూట్, మాండొలిన్, గిటార్, తబలా వంటి వాద్యాలు ఎంతో మృదుమధురంగా ఈ ప్రేమగీతాన్నిఉన్నతస్థాయి కి తీసుకువెళ్ళాయి. ఎన్ని తరాలు మారినా చెక్కుచెదరని సజీవరాగం, నిత్యనూతన ప్రేమగీతం' ఘంటసాలవారి 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో'. 

జెమినీ వాసన్ 'పాతాళభైరవి'ని హిందీలోకి డబ్ చేసినప్పుడు. తెలుగులోని ఈ యుగళగీతాలను తలత్ మహమ్మద్, గీతాదత్ పాడారు. ఆ హిందీ డబ్బింగ్ 'పాతాళ్ భైరవి' కూడా వాసన్ గారికి మంచి ఆదాయాన్నే అందించింది.

విజయా నాగిరెడ్డి-చక్రపాణి లు తీసిన 'పాతాళభైరవి' ని నాగిరెడ్డి గారి అబ్బాయిలు ఎన్.టి.ఆర్ కుమారుడు

బాలకృష్ణ హీరోగా 'భైరవద్వీపంగా' రంగుల్లో తీసి మంచి విజయం పొందారు.


అలాగే హీరో కృష్ణ  1985 లో ఈ సినిమా ను జితేంద్ర, జయప్రద హీరో హీరోయిన్ లుగా హిందీలో భారీ ఎత్తున నిర్మించి నిర్మాత గా తన ఖ్యాతిని పెంచుకున్నారు.

నూరు భారతీయ ఉత్తమ కళాఖండ చిత్రాలలో  విజయావారి తెలుగు 'పాతాళభైరవి' చోటుచేసుకోవడం తెలుగువారందరికీ గర్వకారణం.

కొసమెరుపు:-

ఒకసారి మద్రాస్ మ్యూజిక్ ఎకాడెమీలో మద్రాసు తెలుగు అకాడెమీ ఉగాది పురస్కారోత్సవంలో 'ఘంటసాల సకల గాయక సంగీతోత్సవం' జరిగింది. లబ్దప్రతిష్టులైన సినీ గాయనీగాయకులంతా ఆ అమరగాయకుని స్మరించుకుంటూ ఆయన పాటలనే ఆలపించారు. ఆ సందర్భంగా ప్రముఖ నేపధ్యగాయకుడు పి.బి.శ్రీనివాస్ గారు   పాతాళభైరవి లోని ఈ 'ఎంత ఘాటు ప్రేమయో ' పాటలోని ప్రతీ వాక్యాన్ని తన సహజ వాగ్ధోరణిలో విశ్లేషిస్తూ, పాడుతూ ఘంటసాల మాస్టారి సంగీత ప్రతిభను బహుదా ప్రశంసించారు. తానే కనుక  భోజరాజు అయివుంటే ఈ పాటలోని ఘంటసాలగారి స్వరమాధుర్యానికి, 'ఓ జాబిలి, ఓ వెన్నెల, ఓ మలయానిలమా అనే పదాల మీద ప్రయోగించిన స్వరస్థానాల తీరుకు లక్షేసి వరహాలు కానుకగా సమర్పించుకునేవాడినని చెప్పగానే  వేలాది ప్రేక్షకుల హర్షధ్వానాలు, కరతాళధ్వనులతో మ్యూజిక్ ఎకాడెమీ ఆడిటోరియం మార్మోగింది.  సాటి గాయకుడి ప్రశంసను మించిన ప్రశంస వేరింకేముంటుంది! గాయకుడిగా, సంగీత దర్శకుడిగా ఘంటసాల అంతటి ఘనతను సాధించారు.


వచ్చే వారం,మరల,ఘంటసాలవారి

మరో సజీవరాగంతో మరల కలుద్దాము.


ప్రణన స్వరాట్

Saturday, 7 March 2026

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 5 - తదీం ధీంత తననాం

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!



ఘం
టసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 5

లక్ష్మమ్మ - తదీం ధీంత తననాం



పైన వున్న ఛాయాచిత్రంలోని వ్యక్తి ఎవరో తెలుసా! 

అమీర్ ఖుస్రో.

ప్రాచీన హిందూదేశ చరిత్ర గురించి అంతో ఇంతో అవగాహన వున్నవారందరికీ ఈ 13వ శతాబ్ది చరిత్ర పురుషుని గురించి తెలిసేవుంటుంది. అమీర్ ఖుస్రో ఢిల్లీ సుల్తానుల ఆస్థానంలోని గొప్ప కవి,సంగీతవిద్వాంసుడువేదాంతి. సూఫీ భక్తితత్త్వాన్ని అవలంబించినవాడు. ఈ పారశీక కవి జీవితకాలమంతా హిందూదేశంలోనే గడిచింది. హిందుస్థానీ సంగీతం ఉజ్జ్వలంగా వెలుగొందడానికి ముఖ్యకారకులలో ఒకడు అమీర్ ఖుస్రో. ఈనాడు మన దేశంలో బహుళప్రచారంలో వున్న సితార్ వాద్యాన్ని కనిపెట్టినవాడు ఆయనే. అలాగే, హిందుస్థానీ సంగీతంలో ఒక భాగమైన 'తరానా'నుఖవాలీ పధ్ధతి గానానికి ఆద్యుడు ఈ అమీర్ ఖుస్రోయే.

నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగానికి ఈ అమీర్ ఖుస్రోకు ఏమిటి సంబంధం అనే  మీ సందేహం సహజమే. ఆ విషయానికే వద్దాము. అమీర్ ఖుస్రో హిందుస్థానీ సంగీతంలో ప్రవేశపెట్టిన 'తరానా' కు సమాంతరమైన కర్ణాటక సంగీత ప్రక్రియ 'తిల్లానా'. కర్ణాటక సంగీత కచేరీలలోభరతనాట్య ప్రదర్శనలలో ఆఖరి అంశంగా ఈ తిల్లానాను గానం చేస్తారు. లయతాళ ప్రధానమై, మధ్యమధృతకాలంలో (త్వరితగతిన) జతులతో కూడివుండిన తిల్లానా  శ్రోతలలో అత్యుత్సాహాన్నిచైతన్యాన్నిమహదానందాన్ని కలిగిస్తుంది. తిల్లానాలో కృతులలోలాగే పల్లవిఅనుపల్లవిచరణాలున్నా సాహిత్యానికి  ప్రాముఖ్యత తక్కువ. భక్తిశృంగారరస ప్రధానమైన ఈ తిల్లానాలో జతులుసంగతులతో కూడిన సంగీతమే నడుస్తుంది. మన భారతీయ సంగీతంలో ఈ తిల్లానా చాలా ప్రముఖమైన అంశం.

ప్రారంభకాలంలో తిల్లానాలను రచించినవారిలో ప్రసిద్ధులు శ్రీ వీరభద్రయ్య. అలాగే, శ్రీ మహావైద్యనాధయ్యర్ అనే విద్వాంసుడు కానడ రాగం సింహనందిని తాళంలో చేసిన తిల్లానా ఆయన విద్వత్ కు పట్టం కడతుంది. గతించిన కాలంలోని శ్రీయుతులు -  పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్స్వాతితిరునాళ్ వంటి సంగీత విద్వాంసులు చేసిన తిల్లానా రచనలు చాలా ప్రసిధ్ధి పోందాయి. ఈ శతాబ్దంలో సర్వశ్రీ లాల్గుడి జి.జయరామన్బాలమురళీకృష్ణమహారాజపురం సంతానం వంటి ప్రముఖ సంగీతవిద్వాంసులెందరో తిల్లానాలను రచించిప్రదర్శించి రసజ్ఞుల ఆదరాభిమానాలు పొందారు.

తిల్లానా స్వరరచనలు మనకు ఎక్కువగా కదనకుతూహలం, ఖమాస్, కళ్యాణికానడ బృందావనికుంతలవరాళికాపిబెహాగ్గంభీరనాటసింధుభైరవిద్విజావంతి, సింహేంద్రమధ్యమం మొదలైన రాగాలలో కనిపిస్తాయి.

శాస్త్రీయ సంగీతంలో ప్రవేశం లేని సామాన్య శ్రోతలు కూడా లయప్రధానమైన తిల్లానాలకు మంత్రముగ్ధులవుతారు. పండితులతో పాటు పామరులకు కూడా బాగా ఆనందాన్ని కలిగించే ఈ తిల్లానాలను ఘంటసాలపెండ్యాల, ఎస్.రాజేశ్వరరావు వంటి సినీ సంగీత దర్శకులు పాత సినిమాలలో ప్రవేశపెట్టి తమ ప్రతిభను కనపర్చారు.

ఆవిధంగా శ్రీ పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ గారి   ఫరజ్ రాగంలోని తిల్లానా రచనను ఒకదానిని ఘంటసాలగారు  తన సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఒక సినిమాలో ఉపయోగించారు. ఫరజ్ 15వ మేళకర్త అయిన మాయామాళవగౌళ కు జన్యరాగం. ఇది షాఢవసంపూర్ణ రాగం. రాగ ఆరోహణలో 6స్వరాలు, (రిషభం వర్జితం), అవరోహణ లో 7 స్వరాలు (రిషభంతో సహా) పలుకుతాయి.

స్వీయ సంగీతంలో ఘంటసాల బెజవాడ రాజరత్నంతో కలసి గానం చేసిన ఈ తిల్లానా యే నేటి మన 'ఘంటసాల-సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం'.

గత వారాలలో చెప్పుకున్నాం - సంగీతదర్శకుడిగా ఘంటసాలగారికి తొలి అవకాశం కల్పించినది శోభనాచలా స్టూడియో అధినేతలు శ్రీ మీర్జాపురం రాజాఆయన సతీమణి, నటగాయని శ్రీమతి సి.కృష్ణవేణి. వీరు ఒకేసారి 'లక్ష్మమ్మ', 'మనదేశం', 'కీలుగుఱ్ఱం' అనే మూడు సినిమాలు నిర్మించడానికి సంకల్పించి ఘంటసాలవారిని సంగీతదర్శకుడిగా ఎన్నుకున్నారు. ముందుగా సంగీతదర్శకుడిగా ఒప్పందం జరిగింది 'లక్ష్మమ్మసినిమాకే అయినా దీనికంటే ముందుగా 'కీలుగుఱ్ఱం', 'మనదేశంసినిమాలు విడుదలై  గాయక సంగీతదర్శకుడిగా ఘంటసాలకు మంచి గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి.

ఘంటసాలగారి తొలి మూడు సినీమాలలో ఆఖరున రిలీజైన 'లక్ష్మమ్మ' కు వున్నంత నిర్మాణ నేపథ్యం మరే సినిమాకు వుండివుండదు.

1947 లో పెందుర్తి సుబ్బారావు అనే ఆయన మహతీ పిక్చర్స్ బ్యానర్ మీద గోపీచంద్ డైరక్షన్ లో సిహెచ్.నారాయణ రావు హీరోగాపి.భానుమతి ని హీరోయిన్ గా పెట్టి  ఈ లక్ష్మమ్మ కథను సినిమాగా తీయాలని ప్లాన్ చేశారు. అయితే, ఇలాటి ఏడుపుగొట్టు వేషాలు తన ఒంటికి పడవని భానుమతిగారు ఈ పాత్రను నిరాకరిస్తే తర్వాత  ఆ వేషానికి మాలతిని తీసుకున్నారు. ఈ సినిమాకు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావుగారు గీతరచనసంగీతనిర్వాహకులు. తారానాథ్ అనే మారుపేరుతో కొన్ని పాటలు వ్రాసి వరసలు కట్టారు. కానీఈ సినిమా నిర్మాణం కొన్ని రోజుల షూటింగ్ తర్వాత ఆగిపోయింది. డైరెక్టర్ గోపీచంద్ ఈ కథను శోభనాచలావారికి వినిపించగా ఆ కథ వారికి నచ్చి నిర్మాణ హక్కులను కొనుగోలు చేసి గోపీచంద్ డైరక్షన్లో పునఃప్రారంభించారు. లక్ష్మమ్మ పాత్రను కృష్ణవేణే నటించడానికి నిర్ణయించారు. రజనీకాంతరావు అనారోగ్యకారణాల వలన ఈ సినిమా కు సంగీతం చేయలేనని తనకు బదులుగా ఘంటసాలను పెట్టుకోమని చెప్పడంతో లక్ష్మమ్మ సంగీత దర్శకుడిగా ఘంటసాల రంగప్రవేశం చేశారు. రజనీకాంతరావుగారు వ్రాసిన పాటలను, కొన్ని వరసలను ఘంటసాల యథాతధంగా వుంచి రికార్డు చేశారు. కొన్నింటికి ఘంటసాల వరసలు కట్టారు. 

ఆ సమయంలోనే 'బాలరాజు' సినిమా తీసిన ఘంటసాల బలరామయ్యగారు ఎ.ఎన్.ఆర్., అంజలీదేవిలతో

'స్వప్నసుందరి' సినిమా తీస్తున్నారు. ఆయన ఈ లక్ష్మమ్మ కథను విని తాను కూడా ఆ చిత్రాన్ని నిర్మించాలని స్వప్నసుందరి ని పక్కనపెట్టారు. బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతంగారితో  కథమాటలు వ్రాయించి యుధ్ధ ప్రాతిపదికన షూటింగ్ మొదలెట్టారు. అంతవరకు స్నేహంగా వుండిన శోభనాచలాప్రతిభా పిక్చర్స్ యూనిట్ల మధ్య యుధ్ధవాతావరణం నెలకొంది.

నువ్వా!నేనా! అని పోటాపోటీగా రాత్రింపగళ్ళు కష్టపడి షూటింగ్ లు జరిపారు. ఘంటసాల బలరామయ్యగారి 'లక్ష్మమ్మ కధ' కు సి.ఆర్.సుబ్బురామన్ సంగీత దర్శకుడు. ఆ సినిమా లో మన ఘంటసాలగారు ఒక్క పాట కూడా పాడలేదు. అందులోని మగవారి పాటలను సుసర్ల దక్షిణామూర్తి, సుబ్బురామన్ లు పాడారు.

ఈ రెండు సినిమాలు  1950 ఫిబ్రవరిలోనే పోటాపోటీగా విడదలయ్యాయి. వీటిలో ఘంటసాలగారు సంగీతం నిర్వహించిన శోభనాచలా వారి లక్ష్మమ్మకే తెలుగు ప్రజానీకం మొగ్గుచూపినట్లు తెలుస్తోంది.

నేటి ఘంటసాలవారి సజీవరాగంగా ఎంచుకున్న తిల్లానా గీతం శోభనాచల-కృష్ణవేణి నిర్మాణంలో వచ్చిన 'లక్ష్మమ్మసినిమా లోనిదే. త్యాగరాజస్వామివారి ప్రియశిష్యుడైన మానాంబుచావడి సుబ్బయ్యర్ గారి శిష్యుడు  పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్. గొప్ప వాగ్గేయకారుడు. ఫరజ్ రాగంలో రచించిస్వరపర్చిన ఆయన  రచించిన తిల్లానా ను ఇప్పుడు ఘంటసాల, బెజవాడ రాజరత్నం  గళాలలో విందాము. 


పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ తిల్లానా -'సుదతి నీకు తగిన చిన్నదిరా - సాహిత్యం:-

తదీం ధీంత తననాం తోం తదర

తకిట ధీం తిరికిటతక  నాదరికిటతక

తరికిట తక తక 

                            !తదీం ధీంత!

నాదరిదీం నాదరిదీం  తదియనదరి 

ధీంత తదరదాని తోందరి దాని 

తిరునదర దర ధీం

తఝుణతక  ధీంత తకఝుణుతక ధీంత -

తరికిటకిట తక తథిత్తళాంగు తోం

తకదిత్తళాంగు తోంతక  తదిగిణతోం

సుదతి నీకు తగిన చిన్నదిరా

సురతకేళి కది బలుసూటిరా

                                    !సుదతి!

సదయుడైన వెంకటేశ్వరా నిను

సరగున రమ్మనెరా సమయమురా

                                    !సుదతి!

సి.హేచ్.నారాయణరావుసి.కృష్ణవేణిగోవిందరాజుల సుబ్బారావు, లింగమూర్తివంగరహేమలతసురభి కమలాబాయి మొదలగువారు నటించిన లక్ష్మమ్మలో నాయికా నాయకులు శ్రీలక్ష్మి (కృష్ణవేణి)వెంకయ్యనాయుడు(సి.హెచ్.నారాయణరావు) వివాహ సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసిన నృత్యప్రదర్శనలో దేవదాసి రాధ (కుమారి రుక్మిణి ) ఈ తిల్లానాకు అభినయం పడుతుంది. నట్టువాంగం చేస్తూ ఘంటసాలగారి సంగీత సహాయకుడు పామర్తి కనిపిస్తారు. వెంపటి (పెద) సత్యం ఈ సినీమాకు నృత్యదర్శకుడు.

తారానాథ్ పేరుతో రజనీకాంతరావుగారు కొన్ని గీతాలకు వరసలు కట్టినా ఈ తిల్లనాతో సహా చాలా పాటలను ఘంటసాలగారే స్వరపర్చారు.  విజయనగరం సంగీతకళాశాలలో శ్రీ పట్రాయని సీతారామశాస్త్రిగారి శిష్యరికంలో నేర్చుకున్న శాస్త్రీయ సంగీతంసంపాదించిన అనుభవం తర్వాతి కాలంలో  సినిమా రంగంలో ఘంటసాలగారికి ఎంతగానో ఉపయోగించిందనడానికి ఈ తిల్లానాయే నిదర్శనం.

సంప్రదాయబధ్ధంగా సాగిన ఈ నృత్యప్రదర్శనలో అవసరంమేరకుమృదంగంతాళాలుమోర్సింగ్గజ్జెలువైెయొలిన్స్ఫ్లూట్ వంటి వాద్యాలను మాత్రమే ఘంటసాల ఉపయోగించి తెరపై నృత్యప్రదర్శనను హుందాగా నడిపించారు. ఈ తిల్లానాను ఘంటసాలబెజవాడ రాజరత్నం ఆలపించగా, లక్ష్మమ్మ చిత్రంలోని మరో పదహారు గీతాలను ఘంటసాలసి.కృష్ణవేణిఎమ్.ఎస్.రామారావు, టి.జి.కమలాదేవి, బెజవాడ రాజరత్నం మొదలగువారు పాడారు.

సంగీతపరంగా మొదటి మూడు సినీమాలు hattrick సాధించిన ఘనవిజయం ఘంటసాలగారు భవిష్యత్ లో మరో 110 సినిమాలకు సంగీతదర్శకత్వం వహించడానికి రాచబాటను వేసిందని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చును.

ఘంటసాలగారి సంగీతనిర్వహణలోని మరో సజీవరాగంతో వచ్చే వారం మరల కలుద్దాము.

ప్రణవ స్వరాట్

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 7 - పెళ్ళి చేసుకుని ఇల్లు చూసుకుని చల్లగ కాలం గడపాలోయ్

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను,...