ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 35 - ఊహలు గుసగుసలాడే

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!"

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 35

బందిపోటు - ఊహలు గుసగుసలాడే

ఆయన ఒక గొప్ప సంగీత మేధావి" అని డా.సి.నారాయణ రెడ్డిగారిచే సభాముఖంగా ప్రశంసించబడిన వ్యక్తి 'కలైమామణి' శ్రీ పట్రాయని సంగీతరావు గారు. గంధర్వ గాయకుడు ఘంటసాలగారి సంగీత సహాయకుడిగా 80 సినిమాలకు పైగా పనిచేశారు. సంగీతరావుగారికి సంగీతం, సాహిత్యం, తాత్త్విక విషయాల్లో జిజ్ఞాస,   పరిశోధనా దృష్టి ఎక్కువ. పాటల కంపోజింగ్ సమయంలో ఏ కొత్త ప్రయోగం జరిగినా వాటి పుట్టుపూర్వోత్తరాలు తెలుసుకునేందుకు చాలా కృషి చేసేవారు. ఎన్నో గ్రంథాలను పరిశీలించేవారు. ఔచితీభంగం కాని రీతిలో కవిమిత్రులైన ఆరుద్ర, మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రిగారి వంటి ప్రముఖులతో  చర్చించేవారు.

ఘంటసాల మాస్టారు 'బందిపోటు' సినీమాకు సంగీతం దర్శకత్వం వహించి ఆ పాటలు బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన ముప్ఫైయేళ్ళ తరవాత ఒక పాట రాగం విషయంలో కలిగిన జిజ్ఞాసతో తన దగ్గరున్న సంగీతం గ్రంథాలను పరిశీలించి ఘంటసాల గారు ఆ పాటకు ఎన్నుకున్న స్కేల్ 'సౌదామిని' అనే అరుదైన రాగస్వరాలు అని నిర్ధారించారు. ఆ పాటే  "ఊహలు గుసగుసలాడే నా హృదయం ఊగిసలాడే" .... మనందరి మనసులను దోచుకున్న సుశ్రావ్యగీతం. అదే నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం.

ఈ పాట రాగం 'సౌదామిని' గురించి శ్రీ సంగీతరావుగారు చెప్పిన విషయాలనే ఇప్పుడు నా మాటల్లో మీముందు వుంచుతున్నాను.

గతవారం ఘంటసాల సజీవరాగంలో కైశికి నిషాదం, కాకలి నిషాదం స్వరస్థానాల భేదం వలన ఏర్పడిన మేళకర్తలు వకుళాభరణం, మాయామాళవగౌళల గురించి ప్రస్తావిస్తూ  వకుళాభరణ రాగంలో ఘంటసాలగారు చేసిన 'దయరాదా నామీద' పాట గురించి ముచ్చటించడం జరిగింది. అదేవరసలో 56వ, 57వ  మేళకర్తలు షణ్ముఖప్రియ, సింహేంద్రమధ్యమాలు. వీటికి జన్యరాగాలు సుమనేశరంజని, సౌదామిని రాగాలు. ఈ రెండు రాగాలు కూడా నిషాద(ని) స్వరస్థానాల మధ్య ఏర్పడిన భేదాల వలన పుట్టినరాగాలే. సుమనేశరంజని లో కైశికి నిషాదం, సౌదామినిలో కాకలి నిషాదం పలుకుతాయి. ఈ రెండు రాగాలు ఔడవ రాగాలు. ఆరోహణ అవరోహణ క్రమంలో 'స గ మ ప ని', 'స ని ప మ గ' స్వరాలు పలుకుతాయి. రిషభం(రి), ధైవతం(ద) స్వరాలు విడిచిపెట్ట బడ్డాయి. సుమనేశరంజనికి సమాంతరమైన హిందుస్థానీ రాగాన్ని మధుకౌంస్ అంటారు.

అత్యంత అరుదైన ఈ సౌదామిని, సుమనేశరంజని రాగాలలో సంగీతం ముమూర్తుల కృతులు, కీర్తనలు ఏవీ ఈ రాగంలో వున్నట్లు కనపడదు. సినిమాలలో కూడా సౌదామిని రాగంలో  చేసిన పాటలను వ్రేళ్ళమీద లెక్కపెట్టవచ్చు.  ఈ రాగంలో సినిమా పాటను చేసి బహుళ ప్రచారంలోకి తీసుకువచ్చిన ఘనత మన ఘంటసాలగారిదే. "ఊహలు గుసగుసలాడే" పాటలో అన్య స్వరంగా, పాసింగ్ నోట్ గా సుమనేశరంజని రాగంలోని కైశికి నిషాదాన్ని కూడా ఘంటసాల ప్రయోగించినా బలంగా వినిపించేది కాకలి నిషాద స్వరమే. అందుచేత ఈ పాటను ఘంటసాల గారు సౌదామిని రాగంలో నే చేసినట్లు సంగీతరావు గారు నిర్ధారించారు.

ఈ సౌదామిని రాగాన్ని ఘంటసాల గారు మరల తన భగవద్గీత లోని 80వ శ్లోకం 'సర్వయోనీషు కౌంతేయ' లో ఉపయోగించారు. 

'సౌదామిని', ' సుమనేశరంజని' రాగాలలో ఎవరు ఏ కృతులు చేయనందున కొత్త రాగాలను కనిపెట్టినవాడిగా ఘంటసాలగారు ప్రచారం చేసుకుని వుండవచ్చు. కానీ ఆ పని ఆయన చేయలేదు. ఇది ఘంటసాల గారి వినయవిధేయతలకు ఒక నిదర్శనం.

ఊహలు గుసగుసలాడడం, హృదయం ఊగిసలాడడం అనేది ఎప్పుడు మొదలవుతుంది మనసులో ప్రేమ బీజం జనించినప్పుడు. ప్రేమ అనే రెండు అక్షరాలులో ఎంతో మత్తు, మహత్తు వుంది. యావత్ప్రపంచం ఈ ప్రేమకు దాసోహం. ప్రేమ ఎప్పుడు ఎవరిలో ఎలా పుడుతుందో చెప్పడం ఎవరి తరం కాదు. అందులోనూ తొలిప్రేమలోని బలం, మాధుర్యం అనిర్వచనీయం. జీవితం లో ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా, కాలం ఎంత గడిచినా తొలి ప్రేమ మధురస్మృతులు మాత్రం నిత్య హరితమే. ఆ భావనలు మర్చిపోవాలన్నా మరచిపోవడం ఎవరితరం కాదు.

కవులకు, కవిత్వానికి మూల ప్రేరణ ప్రేమే. తొలిప్రేమ అనుభూతిలో నుండి ఎన్నో గొప్ప గొప్ప కావ్యాలు, పద్యాలు, పాటలు ఉద్భవించాయి. ఇక మన సినిమాల గురించి చెప్పనే అక్కర్లేదు... తొంభై శాతం సినీమాలు ప్రేమ చుట్టూనే పరిభ్రమిస్తూ ఉంటాయి. ప్రేక్షకులు కూడా ప్రేమ కథలను, ప్రేమ గీతాలను అభిమానించినంతగా మరే అంశాలను అభిమానించరు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించిన మన సినీకవులెందరో అద్భుతమైన, చిరస్మరణీయమైన ప్రేమగీతాలెన్నింటినో సృష్టించారు. అలాంటి ఒక గాఢమైన తొలిప్రేమ గీతమే ఆరుద్ర గారి

'ఊహలు గుసగుసలాడే  నా హృదయం ఊగిసలాడే '... నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం.

ప్రేయసి ప్రియుల హమ్మింగ్ ...

ప్రేయసి 

ఊహలు గుసగుసలాడే నా హృదయము ఊగిసలాడే ... ప్రియా...

ప్రియుడు

ఊ...

ప్రే. 

ఊహలు గుసగుసలాడే  నా హృదయము ఊగిసలాడే

ప్రే. వలదన్న వినదీ మనసూ కలనైన నిన్నే తలచూ- 2

ప్రి. తొలిప్రేమలో బలముందిలే అది నీకు మునుపే తెలుసు ! ఊహలు!

 

ప్రి. ననుకోరి  చేరిన బేలా దూరాన నిలిచేవేలా

ప్రే. నీ అనతి లేకున్నచో విడలేను ఊపిరి కూడ !ఊహలు!

ప్రే.    దివి మల్లె పందిరి వేసే

ప్రి. భువి పెళ్లిపీటను వేసే -2

ఇద్దరు.  నెరవెన్నెల కురిపించుచూ  నెలరాజు పెండ్లిని చేసే

ఊహలు గుసగుసలాడే మన హృదయము లూయలూగే ...

ఊహుహూహుహూ... ... .... ... ... 

కయ్యంతో ప్రారంభమై వియ్యం తో శుభాంత మవుతుందని నానుడి. దీనిని తుచ తప్పక పాటిస్తారు మన సినిమావాళ్ళు. సినీమాలలోని నాయికా నాయకుల పరిచయాలు, స్నేహాలు, ప్రేమలు, కీచులాటలు, కలహాలతోనే ప్రారంభమవుతుంది. ఆ మూసలోంచి తీసినదే 'బందిపోటు'  కూడా. 

హీరో ఒక రాబిన్ హుడ్. అంటే ధనిక వర్గానికి విరోధి. దుర్మార్గులైన సైనికులను, దోపిడీదారులను దోచుకుని పేద ప్రజలను కాపాడుతూ ఉంటాడు. హీరోయిన్ ఒక రాజుగారి కూతురు. మరి వీరిద్దరి పరిచయం కలహంతోనే ఆరంభమై క్రమక్రమేణా ప్రేమగా మారుతుంది.

అనుమానాలు, అపార్ధాలు తొలగిన  నాయికా నాయకులు ఒక పున్నమి వెన్నెల వేళ తమ తమ స్థావరాలలో ఒకరిని గురించి మరొకరు తలుచుకుంటూ ఒక చక్కటి ఉద్యానవనంలో కలుసుకుని తమలోని మధుర భావాలను యుగళగీత రూపంలో పంచుకుంటారు. పాట ప్రారంభానికి ముందు నాయికా నాయకులులోని రొమాంటిక్ మూడ్ ఎస్టాబ్లిష్ చేసేవిధంగా ఘంటసాలగారు ఒక అద్భుతమైన మ్యూజికల్ నోట్ ను సితార్, కోంబోఆర్గన్, యూనివాక్స్, ట్యూబోఫోన్, వయొలిన్స్ కాంబినేషన్ తో  కంపోజ్ చేశారు.  ఆ తర్వాత సౌదామిని రాగ స్వరాలతో మృదుమధురంగా, సున్నితంగా నాయికానాయకుల ఊహల గుసగుసలు శ్రోతలను పరవశింపజేస్తాయి.

ఈ పాటలో ఘంటసాలగారు కొంచెం హెవీ ఆర్కెస్ట్రా నే ఉపయోగించారు. సితార్, గిటార్, మేండొలిన్, సాక్సోఫోన్, సింథసైజర్, యూనివాక్స్, ట్యూబోఫోన్, ఫ్లూట్, క్లారినెట్, వయొలిన్స్, పియోనా,  తబలా, డోలక్, కబాష్, చిటికెలు( వ్రేళ్ళతో వేసే చిటికెలు కాదు.. రెండు చిన్న పల్చటి కర్రపలకలు వ్రేళ్ళమధ్య పెట్టిన వాయించే వాద్యం) ఈ పాటలో వినిపిస్తాయి.

1956లో నిర్మాత గా సుందర్లాల్ నహతాగారి మొదటి తెలుగు చిత్రం 'జయంమనదే' ఒక జానపదం. తర్వాత 1963 లో తీసిన తమ 9వ చిత్రం 'బందిపోటు' కూడా జానపదమే. ఈ రెండూ రాబిన్ హుడ్ కథ ప్రేరణగా తీసినవే. మంత్రాలు, తంత్రాలు, మాంత్రీకులు, భూతాలు, దెయ్యాలు, కామినీ పిశాచములు లేని సినీమా. ఒక ప్రజానాయకుడి సాహసం వీరోచిత కార్యకలాపాలతో నిండిన సినిమాలు. ఈ రెండింటిలోను హీరో ఎన్.టి.ఆరే.

సుందర్లాల్ నహతా రాజశ్రీ/శ్రీ/రాజ్యలక్ష్మీ సంస్థలు ఆస్థాన సంగీత దర్శకుడిగా ఘంటసాల 11 సినిమాలకు (10 తెలుగు, 1 కన్నడం) నిరాటంకంగా సంగీత దర్శకత్వం నిర్వహించారు. ఆ సంస్థకు  ఘంటసాలగారు సంగీతం చేసిన ఆఖరు సినిమా గుడిగంటలు.

బందిపోటు సినిమా ను తెలుగు, కన్నడ భాషల్లో  (క్లైమాక్స్ సన్నివేశాలను రంగుల్లో) భారీఎత్తున నిర్మించారు.  తెలుగులో ఎన్.టి.ఆర్., కృష్ణకుమారి. కన్నడంలో రాజ్ కుమార్, లీలావతి లు ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు.

ఈ రెండు చిత్రాలకు దర్శకత్వం బి.విఠలాచార్యగారే. ఎన్.టి.ఆర్., ఘంటసాల, విఠలాచార్య కాంబినేషన్ లో వచ్చిన మొట్టమొదటి చిత్రం. విఠలాచార్య బాణికి, నిర్మాణ శైలికి భిన్నంగా తీయబడిన సినిమా బందిపోటు. ఎన్.టి.ఆర్., విఠలాచార్యగార్ల కాంబినేషన్ విషయంలో నిర్మాత సుందర్ లాల్ గారి అంచనాలు అత్యంత విజయవంతమై బందిపోటు అనేక కేంద్రాల్లో శతదినోత్సవాలు జరుపుకుంది.

ఇక ఘంటసాల, విఠలాచార్య కలిసి మూడు సినిమాలకు పనిచేశారు. మూడూ జానపదాలే. మూడింట హీరో ఎన్.టి.ఆరే. సంగీతం విషయంలో దర్శకుడు, సంగీతదర్శకుడు పరస్పర వైరుధ్యం. ఒకరికి పాటల్లో వేగం, హోరు, జోరు, శబ్దం ప్రధానం. మరొకరికి లాలిత్యం, భావం, సన్నివేశం, సందర్భం ప్రధానం. వీటన్నింటినీ సమన్వయ పర్చుకుంటూ మనోరంజకము, జనరంజకము అయిన సంగీతాన్ని బందిపోటు చిత్రానికి సమకూర్చారు ఘంటసాల.

బందిపోటు సినిమాలో మొత్తం ఏడు పాటల్లో నాలుగు పాటలు నారాయణరెడ్డి, ఆరుద్ర, దాశరథి, కొసరాజు చెరో ఒకటి వ్రాశారు. ఏడు పాటలు సంగీతపరంగా, సాహిత్యపరంగా  వైవిధ్యం గల పాటలే. వాటిని ఘంటసాల, లీల, సుశీల పాడారు. ఇందులోని సెమి క్లాసికల్ డాన్స్ సాంగ్ ను కొసరాజు గారు,  క్లైమాక్స్ లోని విప్లవ భావాలు గల థీమ్ సాంగ్ ను దాశరథి వ్రాయడం ఒక విశేషం. ఛేజింగ్ లు, కత్తియుద్ధాలు పుష్కలంగా గల జానపదచిత్రం కావడంవలన రీరికార్డింగ్ మ్యూజిక్ ను కూడా భారీఎత్తునే చేశారు ఘంటసాల.

బందిపోటు కన్నడ వెర్షన్ కు కూడా ఘంటసాల గారే సంగీతం నిర్వహించారు. తెలుగు వరసలే కన్నడంలో కూడా వినిపిస్తాయి. వాటిని కూడా ఘంటసాల, సుశీల, లీల పాడారు.

నేటి మన సజీవరాగం పాట 'ఊహాలు గుసగుసలాడే..' తెలుగు, కన్నడ భాషల్లో విపరీతమైన జనాదరణ పొంది ఈనాటికీ సూపర్ హిట్ సాంగ్ గా సంగీతాభిమానులను అలరిస్తోంది. జానపద చిత్రాలలో ఒక విలక్షణ చిత్రంగా 'బందిపోటు' ఎప్పటికీ నిలచిపోతుంది.

Link for ఘంటసాలగారి భగవద్గీత శ్లోకం - సంగీతరావుగారి సౌదామిని రాగ విశ్లేషణ

https://youtu.be/iBomEE_sIGU

కొసమెరుపు:

ఇంతకీ అసలు విషయం ఏమిటంటే గత ఆరు దశాబ్దాలుగా సంగీతాభిమానులంతా ఎంతో మక్కువతో పాడుకుంటున్న "ఊహలు గుసగుసలాడే..." పాట బందిపోటు సినిమా డైరెక్టర్ బి.విఠలాచార్యగారికి నచ్చలేదట. కారణం పాటలో స్పీడ్ లేదు, చాలా స్లో గా వుంది, ట్యూన్ మార్చమని ఒత్తిడి తెచ్చారట. తర్వాత ఘంటసాల గారు విఠలాచార్యగారితో  సాంగ్ సిట్యువేషన్ గురించి పెర్సనల్ గా మాట్లాడి  సినిమాలో ఈ పాటే హైలైట్ అవుతుందని నచ్చజెప్పిన పిమ్మట విఠలాచార్యగారు అన్యమనస్కంగా ఈ ట్యూన్ ఓకే చేసారట. ఉత్తర దక్షిణ ధృవాలు.

 

వచ్చేవారం ఘంటసాల వారి మరో సజీవరాగంతో మరల కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 34 - దయరాదా నామీదా మరియాదా

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!"

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 34

ఆప్తమిత్రులు - దయరాదా నామీదా మరియాదా యశోదా ప్రమోదా

"నీవే తప్ప నితఃపరం బెరుగ మన్నింపందగున్ దీనునిన్, రావే యీశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షించు భద్రాత్మకా..." అని దైన్యంగా  మొరలుపెట్టినా; 'దేవుడనే వాడున్నాడా'యని మనిషి సందేహించినా; 'ఉన్నావా అసలున్నావా ఉంటే కళ్ళు మూసుకున్నావా… రాతిబొమ్మవై నిలిచావా...' యని  ఆక్రోశించినా; 'ఎందుకయ్యా వుంచినావు బందిఖానాలో'' యని ప్రశ్నించినా; 'కలికితురాయి నీకు పొలుపుగా  జేయిస్తి రామచంద్రా నీవు కులుకుచు తిరిగెదవెవరబ్బ సొమ్మని రామచంద్రా... యని ఘాటుగా తిట్టినా; పరీక్షలముందు మాత్రమే తనను తలుచుకుంటూ పరీక్షల్లో పాసవాలని విద్యార్ధులు కొబ్బరికాయలతో అప్లికేషన్లు సమర్పించినా; దేవుడు అందరి అందరి అభ్యర్ధనలు, ఫిర్యాదులు, కోపతాపాలు, నిందారోపణలు అన్నీ సమానంగా ఒక్కలాగే చిరునవ్వుతో స్వీకరిస్తాడు. చివరకు ఏ భక్తుడిని ఎలా అనుగ్రహించాలో అలా అనుగ్రహిస్తాడు.

అసలు దేవుడిని ప్రశ్నించి నిందించడం తగిన పనేనా? ఈ రకమైన నిందాస్తుతుల అంతరార్ధం ఏమిటి ??

తొంభై శాతం మనుషులకు తాము కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, తీర్చలేని సమస్య లెదురైనప్పుడు మాత్రమే దేవుడి ఆసరా, దయ అవసరమవుతూంటాయి. చాలామంది తమ లౌకికావసరాలు నెరవేర్చే మంత్రదండంగా దేవుని ఆశ్రయిస్తారు. లౌకిక విషయాలకు అతీతంగా పారమార్ధిక చింతనతో దైవాన్ని స్మరిస్తూ సేవించేవారు చాలా  అరుదు. అటువంటివారు దేవుని నిందాస్తుతి చేయడానికి ఇచ్చగింపరు. దేవుని పట్ల తమకున్న అపరిమిత భక్తి వలన, విశ్వాసం వలన తమకున్న కష్టాలను దేవుని దృష్టికి తీసుకువెళ్లేందుకు ఆయన లీలలను, మహిమలను విమర్శిస్తారు. అవి బాహ్యంగా నిందారోపణలుగా కనిపించినా అంతరార్ధంలో భక్తిపూర్వక స్తోత్రాలుగానే వుంటాయి. ఇలాంటి స్తోత్రాలు నే నిందా స్తుతులంటారు. పురందరదాసు, త్యాగరాజస్వామి, రామదాసు వంటి భక్తులు ఇలాంటి నిందా స్తుతులు చేసిన సందర్భాలు మనకు కనిపిస్తాయి.

మన పాత తెలుగు సినిమా దర్శకులకు, గీత రచయితలకు నిందా స్తుతి గీతాలంటే మహా మక్కువ. ఆత్రేయ, కొసరాజు వంటి వారు సన్నివేశ పరంగా వ్రాసిన అలాంటి గీతాలు ఎన్నో బహుళ జనాదరణ పొందాయి. అలాంటి ఒక గీతమే నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం.

1963 లో వచ్చిన 'ఆప్తమిత్రులు' సినిమా కోసం జూనియర్ సముద్రాలగారు వ్రాసిన 'దయరాదా నా మీదా మరియాదా యశోదా ప్రమోదా...

దయరాదా నామీదా మరియాదా

యశోదా ప్రమోదా !దయ !

నమ్మికలేక సమ్మతికాక పొమ్మను చెలిపైన గారాలా

దాపున చేరి వినతులు చేయ నాపయి కోపాల గోపబాల !దయ!

కన్నులు నీకై కాయలు కాచే యెన్ని దినాలోయి దోబూచి

అన్నియు నీవని నమ్మిన చెలినే నన్నిక ఏలేది ఎన్నడయ్యా !దయ! 

 

ఈ భక్తిగీతంలో నిందా స్తుతి మరీ అంత తీవ్రం కానప్పటికీ లీలామాత్రంగా ధ్వనిస్తుంది.  మనసుకు హాయిని ఆనందాన్ని కలిగించే ఈ లలిత గీతాన్ని పి.లీల, బి.వసంత చాలా శ్రావ్యంగా ఆలపించారు.

ఒక టీచరమ్మ (కృష్ణకుమారి) సితార్ వాయిస్తూ తన శిష్యురాలికి (రత్నపాప) ఒక లలితగీతాన్ని నేర్పించే సన్నివేశంలో ఈ పాటను పెట్టారు 'ఆప్తమిత్రులు' దర్శకనిర్మాత కడారు నాగభూషణంగారు. చాలా తేలికైన, స్పష్టమైన చిన్ని సాహిత్యం. అర్ధం కోసం, అంతరార్ధం కోసం తలలు పట్టుకోవాల్సిన అగత్యం లేని పదజాలం. పైకి యశోదా కృష్ణుని పరంగా ఆలపించిన గీతంగా కనపడినా,  అంతర్లీనంగా ఆ పాట పాడిన కథానాయిక విషాదం జీవితం, మనోవేదన  అందులో ఇమిడి వున్నాయి.

ప్రేమించి రహస్యంగా పెళ్ళి చేసుకున్న భర్త ఆస్తి కోసం దురాశాపరుడై అతనంటే ఇష్టపడని మరో యువతిని బలవంతాన చేపట్టాలని, తనను ఇంటినుండి వెళ్ళగొట్టగా జీవనోపాధి కోసం సంగీత పాఠాలు చెప్పుకుంటూ తన భర్తను తలుచుకుంటూ పాడిన పాట ఇది.

ఈ సన్నివేశం లో కృష్ణకుమారి, రత్నపాప, కీచకుడిలాంటి శిష్యురాలి తండ్రి పాత్రలో మిక్కిలినేని కనిపిస్తారు. కృష్ణకుమారి, మిక్కిలినేని తెలుగు ప్రేక్షకులకు చిరపరిచితులే. శిష్యురాలు పాత్రలో కనిపించిన రత్నపాప లబ్దప్రతిష్టురాలైన కూచిపూడి & భరతనాట్య కళాకారిణి.  బాలనటిగా (పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు సినిమాలో ఎ.ఎన్.ఆర్., జమునల కూతురు) అనేక సినిమాలలో నటించినా నాట్య కళాకారిణిగానే లోకప్రసిద్ధురాలు. సాహితీ, సంగీతరంగాలలో తెలుగువారందరికీ చిరపరిచితులైన వింజమూరి సోదరీమణులు సీతా అనసూయ ద్వయంలోని అనసూయగారి కుమార్తె. కూచిపూడి నృత్యంలో డా.వెంపటి చినసత్యం గారికి శిష్యురాలు. సుప్రసిద్ధ భరతనాట్య గురువు శ్రీమతి కె.జె.సరసగారి ప్రప్రథమ శిష్యురాలు. అమెరికాలో స్థిరపడ్డ రత్న(పాప) కుమార్ తాను స్థాపించిన కళాకేంద్రాలద్వారా అమెరికాలో కూచిపూడి నృత్య కళకు  ఎనలేని సేవ చేస్తూ వందలాది నృత్య కళాకారులకు శిక్షణనిస్తున్నారు.

కర్ణాటక సంగీతంలో జనక రాగాలు, జన్యరాగాలని రెండురకాలు. జనకరాగాలే మేళకర్తలు. అవి 72. వాటిలో నుండి పుట్టిన వాటిని జన్యరాగాలంటారు.  పేర్లు వున్నవి, పేర్లు లేనివి దాదాపు 35,000 జన్యరాగాలున్నట్లు చెపుతారు. 72 మేళకర్తలలో 14వ 15వ మేళకర్త లు వకుళాభరణం, మాయామాళవగౌళ. మేళకర్తలవడం వలన ఈ రెండు రాగాల ఆరోహణ, అవరోహణ క్రమంలో సప్తస్వరాలు వుంటాయి. చిత్రం ఏమిటంటే ఈ రెండు మేళకర్తల స్వరాలు ఒక్కటే. తేడా అంతా 'ని' (నిషాదం) స్వరం పలుకుబడిలో వుంది. వకుళాభరణంలో కైశికి నిషాదం, మాయామాళవగౌళలో కాకలినిషాదం వుంటాయి. పాటలో రాగం నిర్ణయం చేసేప్పుడు ఈ తేడాను సక్రమంగా గుర్తించకపోతే వకుళాభరణాన్ని మాయామాళవగౌళగాను, మాయామాళవగౌళను వకుళాభరణంగాను భావించే అవకాశం వుంది. వకుళాభరణం విషాద, విచారం, భక్తి భావాలను ప్రకటించడానికి అనువైన రాగం.

అందుకే మాస్టారు 'దయరాదా నా మీద' గీతాన్ని స్వరపర్చడానికి వకుళాభరణాన్ని మనసులో పెట్టుకుని చేశారు. వకుళాభరణాన్ని ముత్తుస్వామి దీక్షితార్  సంప్రదాయంలో ధాటివసంతభైరవి అని అంటారు. హిందుస్థానీ సంగీతంలో వకుళాభరణానికి సమాంతర మైన రాగం బసంత్ ముఖారి.

మాస్టారు పాట ప్రారంభంలో సితార్ మీద విషాదసూచకమైన నోట్ తోనే ఆరంభించినట్లు అనిపిస్తుంది. సితార్, మేండొలిన్, ఫ్లూట్, పియోనా, వయొలిన్స్, తబలా, తంబొరిన్ వాద్యాల కాంబినేషన్ తో మాస్టారు బి.జి.ఎమ్స్. (బ్యాక్ గ్రౌండ్ మ్యూజిక్) సెటప్ చేశారు. పి.లీలగారు కూడా సందర్భోచితమైన భావోద్వేగంతో శోక, భక్తిరసాలను తన గళంలో పలికించారు. ఏవిధమైన వాద్యాల గోల, ఘోష లేకుండా ప్రశాంతంగా సాగిపోయే జీవన రాగం 'దయరాదా నా మీదా…' 'ఆప్తమిత్రులు' సినిమాలోని ఆరు పాటల్లో ఐదింటిని సముద్రాల రామానుజాచార్యులవారే వ్రాశారు. ఒకటి త్యాగరాజ కీర్తన 'రామ నన్ను బ్రోవరా'. ఘంటసాల, లీల, సుశీల, కోమల, వాసంత, స్వర్ణలత, సరోజినీ గాయనీ గాయకులు. నేటి సజీవరాగంతో పాటు మరో మూడు పాటలు బాగానే ప్రచారమయ్యాయి.

ఎన్.టి.రామారావు,  కాంతారావు, రేలంగి, మిక్కిలినేని, కన్నాంబ, కృష్ణకుమారి, రాజసులోచన, గిరిజ మొదలగువారు నటించిన 'ఆప్తమిత్రులు' ఒక లోబడ్జెట్ సినిమా. ఆర్ధికంగా బాగా చితికిపోయిన శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ ఫిలిం కంపెనీ అధినేతలు శ్రీమతి కన్నాంబ, కడారు నాగభూషణం దంపతులను ఆదుకునే క్రమంలో నటీనటులు, సాంకేతిక నిపుణులు అందరూ ఔదార్యంతో సహకరించి నిర్మించిన చిత్రం ఆప్తమిత్రులు. బహుశా ఆ కంపెనీ తీసిన ఆఖరి సినిమా ఇదేనేమో!

1941 నుండి 1963 వరకు దాదాపు 22 తెలుగు, తమిళ సినిమాలు తీసిన సంస్థ శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ ఫిలిం కంపెనీ. తమ కంపెనీలో పనిచేసే వారందరికీ మొదటి తేదీకి ముందే జీత బత్తేలు చెల్లించే క్రమశిక్షణ గల సినిమా కంపెనిగా పేరు పొందారు. పెద్దపెద్ద భవంతులు, పడవల్లాంటి ప్లిమత్ కారులకు సొంతదారులైన కన్నాంబ, నాగభూషణం దంపతులు క్రమక్రమంగా అప్పులపాలై, ఉన్న ఆస్తులన్నీ కోల్పోయారు. ఎమ్.జి.ఆర్., శివాజీ, ఎన్.టి.ఆర్. వంటి ప్రముఖులంతా ఇతోధిక సహాయ సహకారాలందించినా పూర్వ వైభవానికి తిరిగి రాలేకపోయారు. కన్నాంబగారి మరణం తర్వాత నాగభూషణంగారి పరిస్థితి మరీ దైన్యంగా మారింది. మిత్రుల ఆదరాభిమానాలపై ఆధారపడి కాలం గడిపారు.

ఘంటసాలగారి 35, ఉస్మాన్ రోడ్డు కు ఓ ఆరు ఇళ్ళ ముందు 29, ఉస్మాన్ రోడ్ లో ఉండే  ఒక చిన్న, అతి సామాన్యమైన మీనాక్షి లాడ్జ్ లో ఒక చిన్న రూమ్ లో శేషజీవితం గడిపిన నాగభూషణంగారిని నేను చూసాను.. సామాన్యమైన తెల్ల ఖద్దరు జుబ్బా, పంచెకట్టు, చేతిలో గొడుగు, అరిగిపోయిన చెప్పులతో కాలినడకన ఆ రోడ్లమీద తిరుగాడుతుంటే, ఆయన గురించి తెలిసినవారికి చాలా దైన్యంగా కనిపించేది. ఒక మనిషి స్వల్ప జీవితకాలంలో ఎన్ని మార్పులో.... ఎన్ని కష్టనష్టాలో ... సినిమా జీవితం గులాబీల పాన్పు మాత్రం కాదు.

 వచ్చే వారం ఘంటసాల వారి మరో సజీవరాగంతో మరల కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం - అధ్యాయం - 2 - భాగం 33 - ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లనీ

"ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం" పేరుతో సాగే ఈ శీర్షిక, ఘంటసాలవారి స్వీయసంగీత దర్శకత్వంలో రూపు దిద్దుకున్న ఏకగళ, యుగళ గీతాలను, బృంద గానాలను పరిచయం చేస్తూ ఘంటసాలగారికి సంబంధించిన ముచ్చట్లతో సాగే జ్ఞాపకాలమాలిక!!"

ఘంటసాల - సదా మదిలో మెదిలే సజీవరాగం

అధ్యాయం - 2 -  భాగం 33

లవకుశ - ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లనీ

మన జాతిపిత, మహాత్మా గాంధీజీ కి రఘువంశ శ్రీరాముడన్నా, రామరాజ్యమన్నా చాలా విశ్వాసం. ఆయన తన ఆఖరి క్షణాల్లో కూడా హరే!రామ్! అంటూ రాముడినే తలచుకున్నారు. నవీన భారతదేశం రామరాజ్యంగా తీర్చిదిద్దబడాలని గాంధీజీ ఆకాంక్షించారు.

రామరాజ్యమంటే ఏదో ఒక వర్గానికో, లేక, హిందూమతాన్ని అవలంబించే వారికోసం ఏర్పడిన రాజ్యం మాత్రం కాదు. రామరాజ్యమంటే ధర్మం, నీతి, న్యాయం, సత్యం, అహింసలనే సూత్రాల ఆధారంగా నడిచే ఆదర్శవంతమైన ప్రజాపరిపాలనే రామరాజ్యం. ధనిక వర్గం, పేదవర్గం అనే తేడాలేకుండా ప్రజలందరికీ ఒకే రకమైన నీతి, న్యాయం, సుఖసంతోషాలతో హాయిగా జీవించడానికి సమాన అవకాశాలు కల్పించడమే రామరాజ్య లక్ష్యం. క్రమశిక్షణతో కూడిన ధర్మబద్ధమైన జీవనమే ఆర్ష ధర్మ లక్షణమని పెద్దలు చెపుతారు. ధర్మదేవత ఒకప్పుడు నాలుగు పాదాలమీద నడిచేదట. ఆ నాలుగు పాదాలు ఏవంటే... సత్యము, శౌచము, దయ, తపస్సు. ఎప్పుడైతే కలియుగం ప్రారంభమైనదో అప్పటినుంచి ప్రజలలో దౌష్ట్యం, హింస పెచ్చు పెరిగి శౌచము, దయ, తపోనిష్ట అనే లక్షణాలు క్రమక్రమంగా మాయమై ధర్మదేవత ఒంటికాలిపై కుంటినడకలు నడుస్తున్నది.

యుగ యుగానికి కాలమాన పరిస్థితుల ప్రకారం ధర్మం నిర్దేశించ బడుతుంది. ఆ యుగ ధర్మానుసారం ప్రజలు తమ జీవనాన్ని క్రమబద్ధంగా న్యాయమైన రీతిలో కొనసాగించాలి.  నిందలకు, అపఖ్యాతులకు ఎంతటివారైనా తలొగ్గక తప్పదు. ముల్లోకాలలో పురుషోత్తముడిగా, ధర్మనిరతితో ప్రజారంజకముగా పరిపాలన సాగించే ఆదర్శమూర్తిగా పేరుగాంచిన శ్రీరాముడు సైతం అభియోగాలు, అపనిందలకు బలియైనాడు. అది తన సాటి మహారాజుల వలనో లేక సర్వజ్ఞులైన ఋషుల వల్లనో కాదు. కేవలం ఒక అవివేకి, సంస్కారహీనుడు  వ్యక్తిగత నిందలకు పాల్పడడంతో శ్రీరాముడి సంసార జీవితంలో ఒక పెద్ద అగాధం ఏర్పడింది. అల్పుడైన ఒక తాగుబోతు చాకలి సీతామాత సౌశీల్యాన్ని శంకిస్తూ మత్తులో పలికిన మాటలను శ్రీరాముడు జనవాక్యంగా భావించి న్యాయ పరిరక్షణ కోసం తన భార్య, గర్భవతియైన సీతాసాధ్విని ఒంటరిగా అడవుల్లో వదిలిపెట్టించాడు.

విద్యావిహీనుడు, కుసంస్కారియైన చాకలి తిప్పడు ఉత్తర రామాయణంలో ప్రధాన పాత్రధారి. సీతారాముల వియోగానికి మూల కారకుడు. వాల్మీకి రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ గాధను ఏడవ శతాబ్దపు కవి భవభూతి సంస్కృతంలో, తర్వాత తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణంగా, 18వ శతాబ్దపు కంకంటి పాపరాజు ఉత్తర రామాయణాన్ని (చంపూకావ్యం) గా రచించారు. చంపూకావ్యమంటే పద్యము, గద్యము రెండూ మిళితమైవున్న కావ్యం.  నెల్లూరి సీమకు చెందిన పాపరాజు గారు తన ఉత్తర రామాయణం కావ్యాన్ని తన ఇష్టదైవమైన మదనగోపాల స్వామివారికి అంకితం చేశారట.

చేమకూర వెంకటకవి తర్వాత అంతటి ప్రసిద్ధి చెందిన కవి కంకంటి పాపరాజు. ఆయన వ్రాసిన ఉత్తర రామాయణం పద్య-గద్య కావ్యం ఆధారంగా ప్రముఖ సినీకవి వెంపటి సదాశివబ్రహ్మం గారు తయారు చేసిన కధను లలితా శివజ్యోతి ఫిలింస్ ఎ.శంకరరెడ్డి 'లవకుశ' రంగుల సినిమాగా నిర్మించి 1963 లో విడుదల చేశారు.

లవకుశుల కథలో ప్రతినాయకుడు, కీలకపాత్రధారి అని చెప్పుకోదగ్గ చాకలి తిప్పడి దుష్ప్రేలాపనల గీతమే నేటి మన ఘంటసాల సజీవరాగం. అదే... 'ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లని.....'

ఘంటసాల:

ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లని

నేనొల్లనోరి మామా నీ పిల్లని అబ్బా నీ పిల్ల

దీని మాటలెల్ల కల్ల సంసారమంత గుల్ల ! నేనోల్లనోరి!

జిక్కి:

నన్నొల్లనంతవెందుకు మామయ్య...

నా వల్ల నేరమేమిర అయ్యయ్యో...

దెయ్యాన్ని కోడుదునా దేవతనే కోడుదునా

నూతిలోన పడుదునా గోతిలోన పడుదునా

ఘం. 

హె...య్య! చమతకారి నాయాలా ఊరుకో

సూరిగాడి ఇంటికాడ చూడలేదటే నిన్ను

మారుమాటలాడతావ మాయదారి గుంట

నిన్ను సూస్తె వొళ్లుమంట నేనోల్లనోరి మావా నీ పిల్లని

రాఘవులు: 

నా మాటిన్రా బాబు అయిందానికి అల్లరెందుకల్లుడా

ఓరల్లుడ మేనల్లుడ మా అప్పగోరి పిల్లడా ! అయిందానికి!

మీ తప్ప మొగం చూడర మా అమ్మిని కాపాడరా

ఘం. 

నేనోల్లనోరి మావా నీపిల్లని

రాణీ :

చూడు తప్పేమీ జేసింది తమ్ముడా ఇప్పుడు ముప్పేమి వచ్చింది తమ్ముడా తప్పతాగి వున్నావు సెప్పుడు మాటిన్నావు_2

అప్పడగబోయింది అదీ ఒక తప్పా... ఏరా అప్పడగబోయింది అదీ ఒక తప్పా

ఘం.

అప్పా ఓలప్పా నీ మాటలు నేనొప్పా ఇకచాలును నీ గొప్పా

నా అలి గుణము ఎరుగన నేనేలుకోను తీసుకు పో !ఒల్లనోరి!

జి.

నీ తాగుబోతు మాటలింక మానరా    

నేసత్యమైన ఇల్లాలిని చూడరా

 నే నగ్గి ముట్టుకుంటా అరిసేత బట్టుకుంటా 

తలమీద పెట్టుకుంటా

 ఘం. 

ఛె..య్య్... యెర్రిరాముడంటివోణ్ణి కాదులే నేను యెర్రి రాముడంటి

వోణ్ణి కాదులే గొప్ప శౌర్యమున్న ఇంట బుట్టినానులే .. చూడు

అగ్గిలోనబడ్డ నువ్వు బుగ్గిలోనబడ్డ పరాయింట ఉన్నదాన్ని పంచచేరనిస్తానా

 వల్లనోలే పిల్లా ఇంకెల్లీపో..ఫో.. -2

ఫో.. ఫోయే ఫోయే... నీ యాల  

"...సూరిగాడి యింటికాడ చూడలేదటే నిన్ను... మాయదారి గుంట... అగ్గిలోనబడ్డ నువ్వు బుగ్గిలోనబడ్డ పరాయింట ఉన్నదాన్ని పంచ చేరనిస్తానా... నేనేం యెర్రి రాముడంటివోణ్ణి కాదులే ... గొప్ప శౌర్యమున్న యింట బుట్టినానులే ... ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లని..." పరనింద, ఆత్మస్తుతి, పెళ్ళాం శీలాన్ని శంకించి దుర్భాషలాడడం ఈ పాటలోని ప్రధానాంశం. సంస్కారం, ఔచిత్యం ఎరుగని మనుషులు ఎలా రచ్చకెక్కి తమ పరువు కుటుంబపరువునే కాక తమకు సంబంధంలేని ఇతరులను కూడా అవమానపరుస్తారో చాలా సహజంగా మాండలీక భాషలో తెలియజెప్పారు కవి సదాశివ బ్రహ్మంగారు. ఈ పాటంతా ప్రాస పదాలతో ప్రేక్షకులకు గిలిగింతలు పెడతాయి.

రావణ వధానంతరం సీతాదేవి రాముడిని చేరడానికి ముందు అగ్నిప్రాయోపవేశంజేసి తన సౌశీల్యాన్ని నిరూపించుకున్న విషయాన్ని కూడా కవి నర్మగర్భంగా ఈ పాటలో ప్రకటించారు. లవకుశుల కథకే కీలకమైన ఈ పాటను సదాశివ బ్రహ్మంగారు చాలా రసవత్తరంగా వ్రాశారు.

గీత రచన ఉత్తమంగా వుంటే స్వర రచన కూడా ఉన్నతంగా వుంటుందని లవకుశ సినిమా సంగీతదర్శకుడు ఘంటసాల నిరూపించారు. వివేకం, విచక్షణ లేని కుటుంబాల్లోని దెబ్బలాటలు ఏరీతిలో వుంటాయో  అద్భుతంగా ఈ పాటలో  పాడి చూపించారు ఘంటసాల, జిక్కి, రాఘవులు, రాణీలు. మరి, యాదృచ్ఛికమా లేక ఘంటసాలగారు కావాలనే చేశారో మనకు తెలియదు కానీ, జానపద శైలిలో సాగే ఈ పాటలో ఏ రాగలక్షణాలు స్పష్టంగా కనపడవు. చాకలి తిప్పడు లాంటి తాగుబోతు  రాగయుక్తంగా పాడగలడని మనం మాత్రం ఎలా అనుకుంటాము? సన్నివేశానికి, సందర్భానికి తగినట్లుగా మంచి రసస్ఫూర్తిగల పాటనే మనకు అందించారు ఘంటసాల. లవకుశ సంగీతం గురించి తలచుకున్నప్పుడల్లా ఈ 'ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లని...' పాట కూడా తప్పక గుర్తుకువస్తుంది.

ఘంటసాల గాత్ర వైవిధ్యానికి ఒక మచ్చుతునక. మాస్టారు ఈ పాటలో మేండొలిన్, వయొలిన్స్, ఫ్లూట్, క్లారినెట్ , తబలా, డోలక్, జముకు వంటి వాద్యాలను జానపద సంగీత రీతిలో ఉపయోగించారు.

గత నాలుగైదు వారాల ఘంటసాల సజీవరాగాలను జాగ్రత్తగా గమనిస్తే ఆయన ఎంతటి విలక్షణ

(versatile) గాయకుడో, సంగీతదర్శకుడో అర్ధమవుతుంది.

'ఒల్లనోరి మామా నీ పిల్లని' పాట ఎంతో జనాదరణ పొంది ఈనాటికి సజీవమైన నిలిచి వుండడానికి కారణం ఘంటసాల గారి గానం, సంగీతం ఒక ఎత్తైతే, ఆ సన్నివేశంలో నటించిన రేలంగి, గిరిజ, శివరామకృష్ణయ్య, అన్నపూర్ణల సహజ   నటన మరో ఎత్తు. గత తరంలో గ్రామ ప్రాంతాల్లోని సామాన్య ప్రజానీకంలో  వుండే భావోద్వేగాలు, వారిలో రేగే కుటుంబ కలహాలను రేలంగి, గిరిజ, శివరామకృష్ణయ్య చాలా సహజంగా నటించి చూపారు.

ఏ సినీమాలోనైనా ఏ సన్నివేశమైనా రక్తి కట్టాలంటే సంబంధిత కళాకారులు, సాంకేతిక నిపుణులు పాత్రల స్వభావాన్ని  అర్ధం చేసుకుని తగిన ఔచిత్యాన్ని కనపరచవలసిన ఆవశ్యకత ఎంతైనా వుంది. రసరమ్య సంగీత కావ్యం లవకుశ. ఘంటసాల వారి అపూర్వ సంగీత సృష్టి లవకుశ  సంగీతం. నవరస సమన్వితము. నవరత్నోజ్జ్వల కాంతివంతము లవకుశ సంగీతప్రభ. ధన్యంబాయె తెనుగు రసజ్ఞ హృదయంబుల్.

లవకుశ సినిమాలో వున్నన్ని శ్లోకాలు, పద్యాలు, పాటలు మరే ఇతర సినిమాలోనూ అంతవరకు రాలేదు. ఈసినిమాలో 21 అనుశ్రుతంగా వస్తున్న సంప్రదాయం శ్లోకాలు, కంకంటి పాపారాజు, దువ్వూరి రామిరెడ్డి, సదాశివబ్రహ్మం పద్యాలు; సీనియర్ సముద్రాల గారు, సదాశివ బ్రహ్మంగారు, కొసరాజు గారు వ్రాసిన 18 పాటలు, వాటికి అమర్చబడిన సంగీతం లవకుశకు మణిమకుటం. లవకుశ లో మాటలు ప్రభావం కన్నా పాటలో ప్రభావమే మిన్న.

లీల, సుశీల సంగీత ప్రజ్ఞకు పెను పరీక్ష లవకుశ రామాయణ గీతాలు. పోటాపోటీగా గానం చేసి విజయం సాధించారీ గాయనీ మణులు. ఘంటసాలగారితో పాటు, జిక్కి, జానకి, రాణి, కోమల, ఎస్.వరలక్ష్మి, ఉడుత సరోజిని, మాధవపెద్ది, మల్లిక్, జె.వి.రాఘవులు, సౌమిత్రి, లవకుశ పాటలకు జీవం పోసారు. ఇందులోని ప్రతీ పాటా, పద్యం, శ్లోకం అన్నీ  ఈనాటికి ఏనాటికీ ఆణిముత్యాలే.

శ్రీరాముడిగా నటించిన ఎన్.టి.రామారావుకు, సీతాదేవిగా నటించిన అంజలీదేవికి ప్రేక్షకుల మనస్సుల్లో ఒక ప్రత్యేక స్థాయిని ఏర్పరచిన సినిమా  లవకుశ. లక్ష్మణుడు కాంతారావుకు కేంద్రప్రభుత్వ జాతీయ పురస్కారాన్ని తెచ్చిపెట్టిన సినిమా లవకుశ. శ్రీమద్రామాయణ కావ్యకర్త వాల్మీకి మహర్షి అంటే నాగయ్యేనని చాటిచెప్పిన సినిమా లవకుశ. బాల నటులు నాగరాజు, సుబ్రహ్మణ్యం లను ఈనాటికీ ప్రేక్షకులు గుర్తుపెట్టుకుని ఆదరించి అభిమానిస్తున్నారంటే అందుకు కారణం లవకుశ సినిమాయే. ఇతర పాత్రల్లో నటించిన నటీనటులంతా కూడా తమ తమ పాత్రల్లో చాలా సహజంగా ఒదిగిపోయేలా చేసిన ఘనత లవకుశ దర్శకులు సి.పుల్లయ్య, సి.ఎస్.రావుగార్లదే.

కళాత్మకమైన భారీసెట్లకు, మునివాటికలకు అత్యుత్తమమైన రూపకల్పన చేసిన ఆర్ట్ డైరెక్టర్ టి.వి.ఎస్.శర్మగారి పనితనం, దానిని మరింత అద్భుతంగా కన్నులుపండువగా రంగుల్లో తెరకెక్కించిన కెమేరామెన్ పి.ఎల్.రాయ్ ప్రజ్ఞపాటవాలు లవకుశను ఒక మరపురాని కళాఖండంగా తీర్చిదిద్దాయి.

1934లో ఈస్టిండియా కంపెనీ వారు పారుపల్లి సుబ్బారావు, సీనియర్ శ్రీరంజని లతో మొదటిసారిగా లవకుశ సినిమా ను తీసారు. ఆ సినిమా కు దర్శకత్వం వహించిన సి.పుల్లయ్యగారే ఈ కొత్త లవకుశ కు మొదటి దర్శకుడు. తెలుగు, తమిళ భాషల్లో సంయుక్తంగా ప్రారంభమైన లవకుశ నిర్మాణ కాలంలో ఏర్పడిన ఆర్ధిక సమస్యల  వలన సినిమా పూర్తికావడానికి ఆరేళ్ళు పట్టిన మాట నిజం. ఈలోగా పుల్లయ్య గారు అనారోగ్యపాలవడం వలన ఆయన స్థానే ఆయన కుమారుడు సి.ఎస్.రావుగారు మిగిలిన సినిమాను పూర్తిచేశారు. అలాగే, తమిళ చిత్రం పంపిణీదారులు లేవనెత్తిన ప్రాంతీయ వాదం సమస్యల వలన సగం పాటలు స్వరపరిచిన తర్వాత తమిళ లవకుశ సంగీత దర్శకుడిగా ఘంటసాలగారి స్థానే కె.వి.మహదేవన్ గారిని నియమించడం జరిగింది. ఆర్ధిక లావాదేవీలు వలన నిర్మాత ఎ.శంకరరెడ్డి అనేక కోర్ట్ కేసులను ఎదుర్కొన్నారు.

లవకుశ  అపూర్వ సంగీతానికి నిర్మాణ జాప్యం ఒక కారణమనే భావన చాలామందిలో వుంది. అది అంత సమంజసంగా నాకు తోచదు. నాకు తెలిసి ఘంటసాలగారు కూడా ఎప్పుడూ ఆ విధమైన భావాన్ని వ్యక్తం చేయలేదు. తాను, ఆచార్యులవారు కలిసి కూర్చొని ఒకటికి పదిసార్లు సావకాశంగా ఆలోచించుకుని లవకుశలోని రామాయణాలను మనసుకు తృప్తి కలిగేలా రూపొందించామని రేడియో ఇంటర్వ్యూ లో చెప్పారు.

కాలాతీత నిర్మాణం వలన ముఖ్య నటీనటుల, బాలనటుల వయసులోని మార్పులు సినిమా లో కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నా ప్రేక్షకులు అదొక లోపంగా భావించకుండా కథాకధనంలో, ఆద్యంతం వీనులకు విందు చేసే దివ్య సంగీతంలో  తాదాత్మ్యం చెందారు.

లవకుశ సంచలన విజయం తెలుగు సినీరంగాన ఒక గొప్ప చరిత్ర. సినిమా విడుదలైన మొదటి రెండు వారాలు వసూళ్ళు అంతంతమాత్రమే. సినిమా ఫెయిలయిందనే వార్తలు కూడా వచ్చాయి. కానీ, అనూహ్యంగా మూడవ వారం నుండి వసూళ్ళు పుంజుకుని  విడుదలైన అన్ని కేంద్రాల్లో విజయదుందుభులు మ్రోగించింది. తెలుగులో 500 రోజులు ఆడిన మొదటి సినిమాగా, ఎన్నో థియేటర్లలో రజతోత్సవాలు, శతదినోత్సవాలు  జరుపుకున్న  మొదటి సినిమాగా  చరిత్ర సృష్టించింది.  తెలుగు లవకుశ  ఇతరభాషలలో డబ్ చేయగా  అక్కడ కూడా రజతోత్సవ, శతదినోత్సవ సినిమాగా నమోదు కావడం అపూర్వ విషయం.

లవకుశ అపూర్వ ఆర్ధిక విజయం నిర్మాత ఎ శంకరరెడ్డి గారికి ఏమాత్రం ఉపయోగించలేదు. ఆ సినిమా నెగెటివ్ రైట్స్ ను కొనుగోలు చేసిన సుందర్లాల్ నహతాగారికి కనకవర్షం కురిపించింది. ఏ నిముసానికి ఏమి జరుగునో ఎవరూ ఊహించలేరు. విధివిలాసాన్ని ఎవరూ తప్పించలేరు.

కొసమెరుపు:

'రాకోయీ అనుకోని అతిథి...' అని అనుకునేలా లవకుశ సినిమా వీక్షకుల తాకిడికి మేము గురయ్యాము. మా బొబ్బిలిలో ఈ సినిమా ఆడినంతకాలం రోజూ చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లోని చుట్టాలు, స్నేహితులు కుటుంబ సమేతంగా సినిమా చూడ్డానికి వచ్చి రాత్రి తిరిగి  వాళ్ళ ఊళ్ళకు వెళ్ళే అవకాశం లేక మా చిన్ని ఆశ్రమం(పురిల్లు)లోనే నిద్ర చేసి ఉదయం లేచి వారి వూళ్ళకు వెళ్ళేవారు. కేవలం నిద్రతో సరిపోదు కదా, గృహస్తు కనీసం మర్యాదలు తప్పనిసరి. అలా చుట్టాలు, సన్నిహితులు లేని పరాయి గ్రామ  వీక్షకులు కుటుంబాలతో సహా ఎడ్లబళ్ళలో తరలివచ్చి లవకుశ రెండాటలు చూసి సినిమా హాలు సమీపంలో ఆరుబయట చెట్లక్రింద  బళ్ళల్లో, బళ్ళ క్రింద ఎండుగడ్డి, చాపలు పరుచుకుని నిద్రపోవడం నాకెంతో వింతగా, ఆశ్చర్యంగా అనిపించేది.

 

వచ్చేవారం, మరల, ఘంటసాల వారి మరో సజీవరాగంతో కలుద్దాము.

 

ప్రణవ స్వరాట్